منوی محصولات
منوی محصولات

مبحث نوزدهم مقررات ملّی ساختمان ایران صرفه جویی در مصرف انرژی-قسمت سوم


2-1-2-4-19ارائه شده است.
1-1-2-4-19سیستم مرکزی
الف( در سیستمهای مرکزی گرمایشی یا سرمایشی باید برای کنترل دمای هوا و یا آب خروجـی از
هر یک از سیستمها از ترموستات استفاده شود.
4-19تأسیسات مکانیکی
53
ب( کنترل دما باید از طریق تنظیم زمانهای روشن و خاموشی تجهیـزات گرمایـشی، سرمایـشی
)مشعل، کمپرسور(، یا کنترل ظرفیت آنها و یا تنظیم جریان سیال فعال )توسط پمـپ و شـیر
برقی( انجام گیرد.
ج( لازم است پمپ مربوط به سیال فعال، براساس دمای هوا و یا آب برگشتی، کنترل و روشن یـا
خاموش شود.
د( درجۀ تنظیم دما برای کنترل سیستم باید در ارتباط با دمای هوای بیرون ساختمان به صورت
خودکار قابل تنظیم باشد.
ه( برای همۀ ساختمانهای گـروه 1و سـاختمانهـای گـروه 2بـا زیربنـای مفیـد بـالای 1000
مترمربع )ر. ک. به پیوست ،(5در نظر گرفتن سیستم برنامهریزی کارکرد تجهیزات در ساعات
شبانه روز، با در نظر گرفتن ساعات بهرهبرداری، الزامی است. برای دیگر گروههـای سـاختمانی
نیز این اقدام توصیه میشود.
و( در تمام سیستمهای سرمایشی، ضریب انرژی مورد نیاز برای جابهجایی هوا، کـه مقـدار آن بـا
رابطه زیر محاسبه میشود، نباید هیچگاه کمتر از 5باشد.

بار سرمایشی محسوس جابهجا شدة سیستم
)(W

ضریب انرژی جابهجایی هوا
=

انرژی الکتریکی ورودی به دمنده های سیستم
(W)

 

رابطه بالا در تمام سیستمهای تمام هوا و آب- هوا و فن کویل صادق است. انرژی الکتریکی پمپهـا
برای سیستمهای آب- هوا باید در مخرج کسر به انرژی الکتریکـی ورودی بـه دمنـدههـای سیـستم
اضافه شود.
ز( تجهیزاتی که، برای تامین رطوبت و حفظ شرایط آسایش در داخل ساختمان، نیاز بـه مـصرف
انرژی دارند باید از طریق حسگر رطوبت کنترل شوند.
ح( در صورتی که از قسمتی از فضاهای ساختمانی غیرمسکونی با بهرهبرداری منقطع، بـه صـورت
مداوم استفاده شود، باید گرمایش و سرمایش این فضاها از سیستم مرکزی تفکیک گردیـده و
به صورت مستقل در نظر گرفته شود.
2-1-2-4-19سیستم مستقل
الف( هر نوع سیستم گرمایشی یا سرمایشی غیرمرکزی که کاملاً مـستقل عمـل مـیکنـد بایـد بـا
کنترل ترموستاتیک روشن و خاموش یا تنظیم شود.
مبحث نوزدهم
54
تبصره: در مورد بخاریهای نفتی و گازی نیاز به رعایت بند فوق نیست.
ب( نصب شومینه در مجاورت دیوارهای داخلی مجاز است؛ و شـومینه بایـد کـاملاً جـدا از دیـوار
خارجی ساختمان باشد. نصب سیستم کنترل اتوماتیک، برای بسته نگهداشتن دمپـر در زمـان
خاموش بودن شومینه، توصیه میشود.
2-2-4-19مدارهای توزیع
مدارهای توزیع کار انتقال و توزیع سرما و گرمای تولید شده به پایانهها را انجام مـیدهنـد. بـالانس
کردن مدارهای سیستمهای گرمایشی و سرمایشی الزامی است. برای بالانس کردن، باید از تجهیزات
مورد نیاز، اعم از دمپرها، دما سنجها، فشارسنجها و شیرهای بالانس، استفاده گردد.
برای تجهیزات سرمایش و گرمایش، عایقکاری حرارتی سیـستمهـای توزیـع بخـار، آب و هـوا
الزامی است و بر اساس مقررات این بند انجام میگیرد.
1-2-2-4-19عایقکاری حرارتی لولهها
تمام لولههای مورد استفاده در سیستمهـای سـرمایش و گرمـایش بایـد براسـاس بیـشترین مقـدار
مشخص شده در مبحث 14مقررات ملی و جدول 7این مبحث عـایقکـاری حرارتـی گـردد. بـرای
تضمین حداقل ضخامت مفید عایق حرارتی، اسـتفاده از عـایقهـای حرارتـی پـیشسـاخته توصـیه
میشود. در زمان نصب، باید از فشرده کردن عایق و کاهش مقاومت حرارتی اسمی آن اجتناب شود.
جدول -7حداقل مقاومت حرارتی عایق لوله در سیستمهای سرمایش و گرمایش ][m2.K/W

نوع سیال

قطر لوله تا 38میلیمتر

قطر لوله بیش از 38میلیمتر

1/32

0/88

آب گرم

2/00

1/00

بخار

آب سرد، مبرد و براین

1/00

0/88

2-2-2-4-19عایقکاری حرارتی کانالها
تمام کانالهای مورد استفاده در سـرمایش و گرمـایش، در صـورت قـرار داشـتن در فـضای داخـل
ساختمان، علاوه بر رعایت ضوابط مندرج در مبحث 14مقررات ملی ساختمان، باید با عایقی کـه از
حداقل مقاومت حرارتی [m2.K/W] 0/88برخوردار است عایقکاری گردد. اگـر کانـالهـای مـورد
4-19تأسیسات مکانیکی
55
استفاده در سرمایش و گرمایش در خارج از ساختمان است، باید با عـایقی کـه از حـداقل مقاومـت
حرارتی [m2.K/W] 1/44برخوردار است عایقکاری شوند. در مورد کانالهای کـولر آبـی واقـع در
فضای داخلی ساختمان، نیازی به عایقکاری حرارتی نیست.
3-2-4-19پایانههای سرمایش و گرمایش
الف( توصیه میشود که برای تمام پایانههای سیستمهای گرمایشی و سرمایشی ماننـد شـوفاژ،
فن کویل، و دمپر )در سیستمهای هوا(، کنترل ترموستاتیک نصب گردد.
ب( دمندههای پایانههای حرارتی و برودتی باید قابلیت روشن و خـاموش شـدن توسـط یـک
سیستم کنترل ترموستاتیک، با امکـان تنظـیم دماهـای مختلـف در شـبانهروز، را داشـته
باشند.
ج( در ساختمانهای غیرمسکونی، در نظر گرفتن سیستم کنترل مرکزی کارکرد دمندهها در
طی ساعات شبانهروز الزامی است.
3-4-19سیستمهای تهویه
1-3-4-19تأمین هوای تازه
تمام سیستمهای تأمین هوای تازه، که با استفاده از دمنده یا فن کار میکنند، باید به کلید روشـن-
خاموش تجهیز شوند، تا در شرایط غیر کاری و هنگامی که به هـوای تـازه نیـازی نیـست خـاموش
شوند، مگر آنکه مجهر به کنترل خودکار باشند.
در تمام نقاط ورود و خروج هوا در ساختمان، در نظر گرفتن سیستمهای خودکار، که دمپر آنها
فقط در زمان کار کردن باز میشود، الزامی است. در مواردی که درجۀ آلودگی هـوای داخـل تغییـر
میکند، تنظیم خودکار میزان هوای تازه الزامی است.
حداکثر میزان تهویۀ مکانیکی نباید بـیش از 20درصـد از حـداقل تهویـۀ تعیـینشـده از نظـر
سلامت و بهداشت بالاتر باشد. در صورتی که از سیستمهای بازیافت انرژی از هوای خروجی استفاده
شود، این محدودیت برطرف میگردد.
2-3-4-19کیفیت درزبندی بازشوها
در هر واحد مستقل، چنانچه میزان تهویۀ ناخواسـتۀ هـوا، کـه از طریـق بازشـوهایی ماننـد درهـا و
پنجرهها صورت میگیرد، در شرایط عادی، از یک سوم حجم تعویض هـوا در سـاعت تجـاوز نکنـد،
مبحث نوزدهم
56
ضریب انتقال حرارت مرجع ،Ĥدر بند ،1-1-3-19را میتوان تـا %10افـزایش داد. میـزان تهویـۀ
ناخواستۀ هوا از طریق مراجع مربوطه تعیین میگردد.
توجه: در صورتی که با استفاده از تمهیدات مختلف )مانند بهرهگیـری از پنجـرههـای نـوین و
انواع درزبندها( میزان تهویۀ هوای ناخواسته از بازشوها کاهش یابد، باید هوای تازة مورد نیـاز بـرای
تأمین سلامتی و بهداشت، به صورت طبیعی یا مکانیکی، فراهم گردد.
4-4-19تأسیسات آب گرم مصرفی
1-4-4-19ملاحظات کلی
الف( در سیستم مرکزی گرمایش، طراحی و اجرای تأسیسات آب گـرم مـصرفی بایـد بـهطـور
مجزا انجام شـود یـا عملکـرد مجـزای آن توسـط شـیرهای برقـی بـا کنتـرل اتوماتیـک
امکانپذیر گردد.
ب( کاربرد سیستمهای خورشیدی برای پیش گرم کردن آب و کاهش مـصرف سـوختهـای
فسیلی توصیه میگردد.
ج( در ساختمانهای عمومی با زیربنای بیش از 2000مترمربع، در آبگرمکنهای مخزندار
بدون پمپ، استفاده از محبوسکننده حرارت 1الزامـی اسـت. کـاربرد محبـوسکننـده در
دیگر ساختمانها نیز توصیه میشود.
د( تجهیزات سیستم آب گرم مصرفی بایـد مجهـز بـه سیـستم کنتـرل دمـا باشـد. طراحـی
سیستم آب گرم مصرفی باید براساس ضوابط مبحث 14مقررات ملی انجام شود و دمـای
آب گرم مصرفی نباید از 60درجه سلسیوس بیشتر باشد. در اسـتخرهایی کـه دمـای آب
کنترل میشود، دمای آب نباید بیش از 27درجه سلسیوس باشد.
ه( آب گرمکنهای خاص مصارف ویژه، مانند آبگرمکن اسـتخرها، بـرای آسـانی و سـهولت
کار، باید مجهز به کلید روشن و خاموشِ بدون وابستگی به ترموستات، جهت راهانـدازی و
خاتمه کار، باشند.
و( استفاده از کنترلر خودکار برای خاموش کـردن پمـپ آب گـرم برگـشتی، در زمـانی کـه
پیشبینی شده به آب گرم نیازی نیست، الزامی است.
ز( برای به کارگیری پمپ تصفیۀ آب، استفاده از کنترلر ساعتی الزامی است. توصیه میشود،
در ساعات حداکثر بار شبکه، از پمپ استفاده نشود.
1. Heat trap
4-19تأسیسات مکانیکی
57
ح( آبدهی دستشویی و سردوشیهای حمام در فشار ) 550 kPaحدود 5/5بار یا آتمـسفر(
نباید بیش از 0/16لیتر بر ثانیه باشد.
ط( در حد امکان از شیرهای مشترک آب گرم و سرد استفاده شود.
ی( در ساختمانهایی با کاربری عمومی، استفاده از شیرهای فنری یا شـیرهای دارای چـشم
الکترونیکی الزامی است.
2-4-4-19عایقکاری حرارتی لوله و مخزن
الف( در سیستمهای آب گرم مصرفی، لولهها باید دارای عایق حرارتی با مقاومت حرارتی بیش
از [m2.K/W] 0/88باشند.
ب( مخــزنهــای آبگــرم بایــد دارای عــایق حرارتــی بــا مقاومــت حرارتــی بــیش از 1/00
] [m2.K/Wباشند.
ج( در استخرهای عمومی، که از آب گرم استفاده میکنند، استفاده از پوشـش الزامـی اسـت.
در مورد استخرهای شخصی ساختمانهای مسکونی، که از آب گـرم اسـتفاده مـیکننـد،
بهرهگیری از این پوشش توصیه میشود.

5-19سیستم روشنایی و انرژی الکتریکی
59
5-19سیستم روشنایی و انرژی الکتریکی
در تأمین روشنایی با استفاده از انرژی الکتریکی، لازم است علاوه بر الزامات مبحث 13مقررات ملی
ساختمان، موارد مندرج در این بخش نیز منظـور شـود. همچنـین، عـلاوه بـر الزامـات ایـن بخـش،
میتوان، برای تأمین بخشی از انرژی الکتریکـی سـاختمان، از سـلولهـای خورشـیدی، بـه صـورت
مستقل یا موازی با شبکه سراسری برق، بهره گرفت.
1-5-19سیستمها و تجهیزات روشنایی
در فضاهای عمومی کلیه ساختمانها که از روشنایی الکتریکی به صورت ممتـد اسـتفاده مـیشـود،
بهکارگیری لامپهای کممصرف )پر بازده(، با حداقل بازده 55لومن بر وات، الزامی است. بهرهگیری
از لامپهای کممصرف در کلیه فضاهای داخلی ساختمانهای مسکونی که از روشنایی الکتریکی بـه
صورت ممتد استفاده میشود، به ویژه در فضاهای نشیمن و آشپرخانه، توصیه میشود.
تمامی سیستمهای روشنایی نصبشدة درون یا روی سقف باید دارای بازتابندههایی باشـند، تـا
بیشترین روشنایی به فضا برسد.
2-5-19سیستمهای کنترل روشنایی
1-2-5-19روشنایی فضاها
هر فضای مستقل باید یک کلید یا سیستم کنترل جداگانه داشته باشد که:
-1
در محل ورودی- خروجی فضاها قرار گیرد، رؤیتپذیر و در دسترس باشد.
-2
با دیدن آن، خاموش یا روشن بودن چراغها معلوم شود.
این الزامات در مورد لامپهایی که صرفاً برای مقاصد تزیینی استفاده میشود صادق نیست.
مبحث نوزدهم
60
2-2-5-19سیستمهای کاهش میزان و یا مدت روشنایی
روشنایی فضاهای محصوری که مساحتی برابر 10متر مربع یا بیشتر دارد و بار الکتریکـی روشـنایی
آن بیش از 12وات بر متر مربع است و با بیش از یک منبع تأمین میگردد، باید بـه نحـوی کنتـرل
شود که بار الکتریکی روشنایی چراغها تا نصف قابـل کـاهش باشـد، ضـمن اینکـه همچنـان سـطح
روشنایی با یکنواختی قابل قبول در تمام فضا تأمین گردد. کاهش روشـنایی بـه صـورت یکنواخـت
میتواند به یکی از روشهای زیر تأمین گردد:
-1
استفاده از کاهشدهندههای نور 1برای کنترل تمام سیستمهای روشنایی؛
-2کنترل ردیفهای زوج و فرد با دو کلید؛
-3نصب کلید مستقل برای لامپ وسط سیستمهای سهلامپی؛
-4نصب کلید مستقل برای هر لامپ یا هر مجموعۀ لامپ؛
-5استفاده از سیستمهای تشخیص حضور و یا حرکت؛
-6استفاده از سیستمهای زماندار قابل تنظیم و یا سیستمهـایی کـه بـه صـورت خودکـار
خاموش میشوند.
در مورد فضاهای محصور که در طول روز از نور طبیعی کافی بهرهمند میشوند، علاوه بر موارد
فوق، توصیه میگردد در صورت امکان حداقل یک سیستم کنترل نور مـصنوعی داشـته باشـند کـه
سیستم روشنایی را، در بخشی که از نور طبیعی بهره میگیرد، کنترل کند.
3-2-5-19کنترل خاموش کردن روشنایی
در هر منطقه روشنایی ساختمان، سیستمهای روشنایی باید توسط یک یا چند کلید مرکزی دسـتی
نصب شده در محل قابل کنترل باشد. همچنین استفاده از کلید اتوماتیک )حسگر تشخیص حـضور
یا حرکت یا کنترل زمانی( توصیه میشود. در موارد زیر، رعایت این ضابطه لازم نیست:
الف( روشنایی راهروها، سرسراها )لابیها( و فضاهای ورودی که فاقـد روشـنایی ایمنـی باشـند. در
مورد سیستمهای روشنایی ایمنی باید مطابق الزامات مبحث 13مقررات ملی ساختمان عمـل
شود.
ب( فضاهای با کاربری خاص مانند فروشگاهها و مجتمعهای تجاری، رستورانها، مساجد، تئاترها،
سینماها و ساختمانهای مشابه.
1. Dimmer
5-19سیستم روشنایی و انرژی الکتریکی
61
اگر یک سیستم کلیدی زماندار پیشبینی شده باشد، باید شرایط زیر برقرار باشد:
-
به راحتی قابل رؤیت و در دسترس باشد؛
- در جایی باشد که بتوان به آسانی دانست که کلید مربوط به کدام فضا است؛
- به صورت دستی نیز کار کند.
در صورتی که از سیستم برنامهریزی زمانی استفاده مـیشـود، سیـستم بایـد قابلیـت دریافـت
برنامههای خاص بر اساس تقویم سالانه را داشته باشد.
3-5-19شدت روشنایی فضاها
شدت روشنایی فضاها و کاربریهای مختلف در ساختمانها باید براساس مبحـث 13مقـررات ملـی
ساختمان تعیین گردد. برای تأمین این شدت روشنایی، باید توجه شود که از چراغهـای بـا ضـریب
بهرة بالا، لامپهای با راندمان بالا و امکانات متناسب دیگر به نحوی استفاده شود که چگالی انـرژی
الکتریکی )بر حسب وات بر مترمربع( برای تأمین روشنایی مورد نظر بهینه باشد.
4-5-19روشنایی محوطه و بیرون ساختمان
1-4-5-19لامپها
لامپهای مورد استفاده برای روشنایی محوطه و بیرون سـاختمان بایـد حـداقل دارای رانـدمان 50
لومن بر وات باشند.
2-4-5-19کنترل روشنایی محوطه و خارج ساختمان
برای محوطه ساختمانهایی که در 24ساعت یا تمام هفته مورد استفاده قرار نمیگیرند، بهرهگیری
از کنترلکننده اتوماتیک یا سلول نوری برای روشن و خاموش کردن لامپها الزامی است.
5-5-19کنتور
در مجتمعها، تجهیز هر واحد مستقل به کنتور جداگانه، جهت تعیین میزان تفکیکی مـصرف بـرق،
الزامی است.
مبحث نوزدهم
62
6-5-19موتورها
هرگونه موتور الکتریکی باید مطابق با مقررات مؤسسۀ اسـتاندارد و تحقیقـات صـنعتی ایـران باشـد.
استفاده از موتورهای دور متغیر در تجهیزاتی مانند پمپها و دمندهها و ابـزار الکترونیـک قـدرت، و
تنظیم فرکانس متناسب با بار متغیر و کاهش مصرف انرژی الکتریکی موتورها، توصیه میگردد.
پیوست 1
63
پیوست :1
روش تعیین گروه اینرسی حرارتی ساختمان
برای تعیین گروه اینرسی حرارتی ساختمان، یا بخشی از آن، در وهلۀ اول لازم اسـت جـرم سـطحی
مؤثر جدارهای مختلف آن محاسبه گردد. میزان جرم جدار، که در تعیین گروه اینرسـی حرارتـی در
نظر گرفته میشود، به موقعیت جدار و لایههای مختلـف تـشکیلدهنـدة، آن بـستگی دارد. در ایـن
پیوست، روش محاسبه جرم سطحی مؤثر جدار در حالتها و موقعیتهای مختلف ارائه میگردد.
پس از تعیین جرم سطحی مؤثر جدارهای مختلف، جرم مؤثر کـل سـاختمان یـا بخـشی از آن
) (Mمحاسبه میگردد و، در پایان، مقدار جرم سطحی مؤثر ساختمان در واحد سـطح زیربنـا )(ma
تعیین میشود.
پ 1-1تعیین جرم سطحی مؤثر جدار
پ 1-1-1جدار در تماس با خارج
چنانچه جدار مجاور خارج ساختمان، یا بخشی از آن، فاقد عایقحرارت باشـد، یـا اگـر جـدار عـایق
حرارتِ همگن باشد، در محاسبۀ جرم مؤثر سطحی جدار، یـک دوم جـرم آن جـدار در نظـر گرفتـه
میشود.
اگر جدار دارای عایق حرارت باشد، تنها جرم بخشی از جدار کـه در طـرف رو بـه داخـل عـایق
حرارتی است در محاسبۀ جرم مؤثر جدار منظور میشود.
در تمام حالات، اگر جرم سطحی مؤثر محاسبه شدة یک جدار بـیش از 150کیلـوگرم در متـر
مربع باشد، به همین مقدار اکتفا میشود.
مبحث نوزدهم
64
پ 2-1-1جدار مجاور خاک
جرم سطحی مؤثر بخش مجاور خاک دیوار، کف روی خاک یا گربهرو یا فضای بستۀ مجـاور خـاک،
در صورتی که فاقد عایق حرارت باشد، برابر 150کیلوگرم در متر مربع در نظر گرفته مـیشـود. در
صورتی که جدار دارای عایق حرارت باشد، تنها جرم سطحی بخـشی از جـدار کـه در طـرف رو بـه
داخل عایقحرارت است در محاسبۀ جرم سطحی مؤثر جدار منظور میشود. اگر جرم سـطحی مـؤثر
محاسبه شدة آن جدار بیش از 150کیلوگرم در متر مربع باشد، به همین مقدار بسنده میشود.
پ 3-1-1جدار در تماس با ساختمان مجاور یا فضای کنترلنشده
جرم سطحی مؤثر جدارهای در تماس با ساختمان مستقل دیگر، یـا فـضایی کنتـرلنـشده )راهپلـه،
پارکینگ، انبار، ..(.، اگر فاقد عایق حرارت باشد، برابر نصف جرم سطحی جدار، و در غیر این صورت،
برابر با جرم سطحی بخشی از لایههای جدار که در طرف رو به داخل عایق حرارتـی اسـت، در نظـر
گرفته میشود.
پ 4-1-1جدارهای داخل فضای کنترلشده ساختمان
در صورتی که جرم سطحی جداری که داخل فضای کنترلشده سـاختمان )یـا بخـشی از آن( واقـع
شدهاست کمتر از 300کیلوگرم در مترمربع باشد، جرم سطحی مؤثر مساوی با جرم سـطحی جـدار
است؛ در غیر این صورت، جرم سطحی مؤثر مساوی بـا 300کیلـوگرم در مترمربـع در نظـر گرفتـه
میشود.
پ 2-1جرم سطحی مؤثر ساختمان در واحد سطح زیربنای مفید
اگر miجرم سطحی مؤثر قسمت iاز پوسـتۀ خـارجی و عناصـر داخلـی سـاختمان و Aiمـساحت
مربوط به آن باشد، جرم مؤثر ساختمان برابر است با:
M = S (mi . Ai)
بدین ترتیب، جرم سطحی مؤثر ساختمان )یا بخشی از آن( ،maبر مبنای واحد سطح زیربنـای
مفید ساختمان )یا بخشی از آن( ،Ahبراساس رابطۀ زیر محاسبه میگردد:
ma = M / Ah
پیوست 1
65
پ 3-1گروهبندی اینرسی حرارتی ساختمان یا بخشی از آن
پس از تعیین جرم سطحی مـؤثر سـاختمان در واحـد سـطح زیربنـای مفیـد ) ،(maگـروه اینرسـی
حرارتی ساختمان، یا بخشی از آن، مطابق جدول 8تعیین میگردد:
جدول -8گروه اینرسی حرارتی ساختمان، بر حسب جرم سطحی مؤثر ساختمان در واحد سطح زیربنای مفید
جرم سطحی مؤثر ساختمان، بر مبنای واحد سطح زیربنای مفید

m
)
a (kg/m2

گروه اینرسی

کمتر از 150

کم

مساوی یا بیش از 150و کمتر از 400

متوسط

مساوی یا بیش از 400

زیاد



پیوست 2
67
پیوست :2
روش محاسبۀ شاخص خورشیدی
طراح، در صورت تمایل، میتواند از این ضریب برای ساختمانهای گروه ،1از نظر میزان صرفهجویی
در مصرف انرژی، و در مناطق با نیاز گرمایی زیاد کشور )مطابق پیوست (3استفاده کند.
شاخص خورشیدی ساختمان، یا بخشی از آن، با علامت ISنشان داده شده است، و بـر مبنـای
رابطۀ زیر محاسبه میگردد:
Is = S (Ai.Si.si) / V

: Ai

مساحت بخش نورگذر iپوستۀ خارجی ساختمان به مترمربع

: Si

ضریب عبور )گذر( خورشیدی برای بخش نورگذر ،iمطابق جدول 9

: si

ضریب کاهش مربوط به موقعیت سطح نورگذر، مطابق جدول 10

: V

حجم کل فضای کنترلشدة ساختمان، یا بخش مورد نظر

جدول -9مقادیر ضریب انتقال خورشیدی برای انواع مختلف شیشههای ساختمانی متعارف

نوع شیشه

ساده

رنگی ساده

رنگی انعکاسی

مشجر

دوجداره

 

رنگ

بیرنگ

سبز

برنزی

آبی

آبی

برنز

جیوهای

بیرنگ

بیرنگ

 

)ضخامت میلیمتر(

6-4

4

6

6

6

6

4

6

6

4

0/52

0/33

0/23

0/24

0/33

0/62

0/70

0/62

0/83

0/86

Si


مبحث نوزدهم
68
جدول -10مقادیر ضریب کاهش siمربوط به موقعیت سطح نورگذر

موقعیت و جهت 1سطح نورگذر

زاویۀ متوسط
رؤیت موانع
روبروی پوسته )(q
)مطابق شکل (5

 

غرب

جنوب

شرق

شمال

 

فضاهای با
استفاده مداوم

فضاهای با
استفادهمنقطع

   

 

0/3

0/4

0/6

0/6

1/0

درجه15 کمتر از

بزرگتر از یا مساوی 15درجه
و کمتر از 25درجه

0/2

0/3

0/4

0/4

0/6

بزرگتر از یا مساوی 25درجه

0

0

0

0

0

مانع ساختمان
شکل -5زاویه رؤیت موانع روبروی سطوح نورگذر
.1جهتها به روش زیر تعیین میگردد:
جنوب : جهتهای بین جنوب شرقی و جنوب غربی
شرق : جهتها بین شمال شرقی و جنوب شرقی
غرب : جهتهای بین شمال غربی و جنوب غربی
شمال : جهتهای بین شمال شرقی و شمال غربی
پیوست 3
69
پیوست :3
گونهبندی نیاز سالانۀ انرژی شهرهای ایران
در این پیوست، گونهبندی نیاز انرژی 245شهر، که دارای ایستگاه هواشناسیانـد، درج شـده اسـت.
در صورتیکه نام شهر محل استقرار ساختمان در این پیوست نیامـده باشـد، لازم اسـت مشخـصات
نزدیکترین شهر به آن، با آب و هوای مشابه، ملاک عمل قرار گیرد.

نیاز غالب حرارتی

شماره

نام شهر

نیاز
انرژی

 

گرمایش

سرمایش

   

 

1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13

آبادان
آبادچی- فریدن
آباده
آبعلی
آجی چای
آزاد شهر
آستارا
آغاجاری
آمل
آوج
احمدآباد - درودزن
احمدوند
اختحوان گلپایگان

زیاد
زیاد
متوسط
زیاد
زیاد
کم
متوسط
زیاد
کم
زیاد
متوسط
متوسط
متوسط















مبحث نوزدهم
70

نیاز غالب حرارتی

شماره

نام شهر

نیاز
انرژی

 

گرمایش

سرمایش

   

 

14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36
37

اراک
اردبیل
اردستان
اردکان
ارومیه
استور
اسدآباد بیرجند
اسکو
اسلام آباد غرب
اصفهان
افراچال
الیگودرز
امام قیس
امیدیه
امین آباد
انار
انارک
اندیمشک
اهر
اهواز
اهواز )ملاثانی(
ایرانشهر
ایلام
ایوانکی

متوسط
زیاد
متوسط
متوسط
زیاد
متوسط
متوسط
زیاد
متوسط
متوسط
کم
زیاد
زیاد
زیاد
متوسط
کم
متوسط
زیاد
زیاد
زیاد
متوسط
زیاد
متوسط
متوسط





























پیوست 3
71

نیاز غالب حرارتی

شماره

نام شهر

نیاز
انرژی

 

گرمایش

سرمایش

   

 

38
39
40
41
42
43
44
45
46
47
48
49
50
51
52
53
54
55
56
57
58
59
60
61

بابل
بابلسر
باراندوزچای
بارنیشابور
باغ ملک
بافت
بجستان
بجنورد
بروجرد
بستان
بستان آباد
بم
بمپور
بن سیدان
بندر انزلی
بندر بوشهر
بندر دیر
بندر عباس
بندر لنگه
بندر ماهشهر
بنکوه
بوئین زهرا
بی بالان
بیاضه بیابانک

کم
کم
زیاد
متوسط
کم
متوسط
کم
متوسط
متوسط
زیاد
زیاد
متوسط
متوسط
متوسط
کم
زیاد
زیاد
زیاد
زیاد
زیاد
متوسط
متوسط
کم
متوسط































مبحث نوزدهم
72

نیاز غالب حرارتی

شماره

نام شهر

نیاز
انرژی

 

گرمایش

سرمایش

   

 

62
63
64
65
66
67
68
69
70
71
72
73
74
75
76
77
78
79
80
81
82
83
84
85

بیجار
بیرجند
پارس آباد مغان
پل زمانخان
پل کله
پیرانشهر
پیله سرا
تازه کند
تاشکویه کله گاه
تاکستان
تبریز
تربت حیدریه
تفرش
تکاب
تنگ پنج
تهران
جاسک
جزیرة ابوموسی
جزیرة خارک
جزیرة سیری
جزیره قشم
جزیرة کیش
جلفا
جیرفت

زیاد
متوسط
متوسط
کم
متوسط
زیاد
کم
زیاد
متوسط
متوسط
زیاد
متوسط
متوسط
زیاد
زیاد
متوسط
زیاد
زیاد
متوسط
زیاد
متوسط
زیاد
زیاد
متوسط






























پیوست 3
73

نیاز غالب حرارتی

شماره

نام شهر

نیاز
انرژی

 

گرمایش

سرمایش

   

 

86
87
88
89
90
91
92
93
94
95
96
97
98
99
100
101
102
103
104
105
106
107
108
109

چابهار
چغارت
چناران
حاجی آباد )بندرعباس(
حجت آباد )پیشکوه(
حمیدیه
حنا
خاش
خرم آباد
خرم آباد تنکابن
خرم دره
خرمشهر
خشکه داران تنکابن
خفر
خلخال
خوانسار
خوربیابانک
خوی
داراب
داران
داشبند بوکان
دامغان
دامنه فریدن
درگز

زیاد
متوسط
متوسط
متوسط
متوسط
متوسط
متوسط
کم
متوسط
کم
زیاد
زیاد
کم
متوسط
زیاد
زیاد
متوسط
زیاد
متوسط
زیاد
زیاد
متوسط
زیاد
متوسط




































مبحث نوزدهم
74

نیاز غالب حرارتی

شماره

نام شهر

نیاز
انرژی

 

گرمایش

سرمایش

   

 

110
111
112
113
114
115
116
117
118
119
120
121
122
123
124
125
126
127
128
129
130
131
132
133

درود
دره تخت
دزفول
دشت ناز
دوگنبدان
ده صومعه
دهلران
دیهوک
رامسر
رامهرمز
رشت
روانسر
رودبار گیلان
زابل
زاهدان
زردگل سرخ آباد
زرقان
زرینه اوباتو
زنجان
ساوه
سبزوار
سپید دشت
سد درودزن
سر پل ذهاب

متوسط
زیاد
زیاد
کم
متوسط
متوسط
زیاد
کم
کم
زیاد
کم
متوسط
کم
متوسط
کم
متوسط
متوسط
زیاد
زیاد
متوسط
متوسط
متوسط
متوسط
متوسط







































پیوست 3
75

نیاز غالب حرارتی

شماره

نام شهر

نیاز
انرژی

 

گرمایش

سرمایش

   

 

134
135
136
137
138
139
140
141
142
143
144
145
146
147
148
149
150
151
152
153
154
155
156
157

سراب
سراوان
سرخس
سرکت تجن
سقز
سمنان
سنگ ترش
سنگ سوراخ
سنندج
سوباشی
سیرجان
شاهرود
شبانکاره
شمس آباد اراک
شمعون
شوش
شوشتر
شهربابک
شهرکرد
شیراز
شیرگاه
شیروان بروجرد
صفی آباد دزفول
طبس

زیاد
متوسط
متوسط
کم
زیاد
متوسط
متوسط
متوسط
متوسط
زیاد
متوسط
متوسط
متوسط
زیاد
متوسط
متوسط
زیاد
متوسط
متوسط
متوسط
کم
متوسط
زیاد
متوسط






























مبحث نوزدهم
76

نیاز غالب حرارتی

شماره

نام شهر

نیاز
انرژی

 

گرمایش

سرمایش

   

 

158
159
160
161
162
163
164
165
166
167
168
169
170
171
172
173
174
175
176
177
178
179
180
181

طرق کرتیان
عباس آباد قم
عدل
فردوس
فسا
فومن
فیروزآباد خلخال
قائمشهر
قائن
قرآن تالار
قراخیل قائمشهر
قروه
قره آغاج
قزوین
قصر شیرین
قطورچای
قم
قمشه )شهرضا(
قوچان
کازرون
کاشان
کاشمر
کبوترآباد
کرج

متوسط
متوسط
زیاد
متوسط
متوسط
کم
زیاد
کم
متوسط
کم
کم
زیاد
متوسط
متوسط
کم
زیاد
متوسط
متوسط
متوسط
متوسط
متوسط
متوسط
متوسط
متوسط




























پیوست 3
77

نیاز غالب حرارتی

شماره

نام شهر

نیاز
انرژی

 

گرمایش

سرمایش

   

 

182
183
184
185
186
187
188
189
190
191
192
193
194
195
196
197
198
199
200
201
202
203
204
205

کرمان
کرمانشاه
کرند
کره سنگ
کشف رود
کنارک چابهار
کنگاور
کوتیان صفی آباد
کوهرنگ
کهنوج
گتوند
گچساران
گرکان آشتیان
گرگان
گرمسار
گرمسار )داور آباد(
گلمکان
گناباد
گنبد قابوس
گورگین - خبر
گوشه نهاوند
لار
لار - پلور
لاهیجان

کم
متوسط
متوسط
کم
متوسط
زیاد
متوسط
متوسط
زیاد
زیاد
زیاد
متوسط
متوسط
متوسط
متوسط
متوسط
متوسط
متوسط
کم
کم
متوسط
زیاد
زیاد
کم































مبحث نوزدهم
78

نیاز غالب حرارتی

شماره

نام شهر

نیاز
انرژی

 

گرمایش

سرمایش

   

 

206
207
208
209
210
211
212
213
214
215
216
217
218
219
220
221
222
223
224
225
226
227
228
229

لتیان
لردگان
لیقوان
ماکو
مراغه
مرند
مرودشت
مسجد سلیمان
مشهد
مشیران
ملایر
موچان
مهاباد
مهرگرد
میاندوآب
میانده جیرفت
میانه
میرجاوه
میمه
میناب
نایین
نجف آباد
نطنز
نورآباد ممسنی

متوسط
متوسط
زیاد
زیاد
زیاد
زیاد
متوسط
زیاد
متوسط
متوسط
متوسط
زیاد
متوسط
زیاد
متوسط
متوسط
زیاد
متوسط
زیاد
زیاد
متوسط
متوسط
متوسط
متوسط
































پیوست 3
79

نیاز غالب حرارتی

شماره

نام شهر

نیاز
انرژی

 

گرمایش

سرمایش

   

 

230
231
232
233
234
235
236
237
238
239
240
241
242
243
244
245

نوژیان
نوشهر
نهبندان
نی ریز
نیشابور
ورامین
ورزنه
ولد آباد
هفت تپه
همدان
همگین
همند آبسرد
هوتن )چات(
هویزه
یاسوج
یزد

زیاد
کم
متوسط
کم
متوسط
متوسط
متوسط
متوسط
متوسط
زیاد
متوسط
زیاد
متوسط
متوسط
متوسط
متوسط
























پیوست 4
81
پیوست :4
گونهبندی کاربری ساختمانها
در این مبحث، ساختمانها از لحاظ نوع کاربری، مطابق جدول زیر، به چهار گونه تقـسیم شـدهانـد.
این گونهبندی براساس سه عامل زیر تعیین شده است:
-1
تداوم استفاده از ساختمان در طول سال و در طول شبانهروز؛
-2شدت اختلاف دمای احتمالی بین داخل و خارج ساختمان؛
-3اهمیت تثبیت دمای فضاهای داخل ساختمان.

نوع کاربری الف

مسکونی، بیمارستان، هتل، مهمانسرا، آسایشگاه، آزمایـشگاه، مرکـز تحقیقـاتی،
خوابگاه، زایشگاه، سردخانه

نوع کاربری ب

ایستگاه رادیو و تلویزیون، مرکز اصلی یا فرعی مخابرات، مرکز اصـلی یـا شـعبۀ
بانک، ایستگاه اصلی و مرکـز کنتـرل متـرو، بخـش اداری سـاختمان صـنعتی،
ساختمان آموزشی، خانۀ بهداشـت، سـاختمان پـست و پلـیس و آتـشنـشانی،
مجتمع فنـی حرفـهای، سـالن غـذاخوری، دانشـسرا و مرکـز تربیـت معلـم،
ساختمان آموزشی دانشگاهی، ساختمان اداری یا تجاری بزرگ، کتابخانه

نوع کاربری ج

مسجد و تکیه، اردوگاه جهانگردی، بنای یادبود، ترمینال فرودگاه بینالمللی یـا
داخلی، استادیوم ورزشی سرپوشیده، فروشگاه، تعمیرگاه بزرگ، کارخانه صنعتی
)غیر از موارد ذکر شده در کاربری د(، نمایشگاه، باشگاه، تئـاتر، سـینما، سـالن
اجتماع و کنفرانس

نوع کاربری د

انبار، تعمیرگاه کوچک، کارگاه کوچک، کارخانۀ صنعتی اتومبیلسـازی، نـورد و
ذوب فلزات، سیلو و مشابه آنها، پارکینگ در طبقات، آشیانۀ حفاظتی هواپیمـا،
ساختمان ایستگاه وسایل نقلیۀ زمینی، ساختمان میـدانهـای میـوه و تـرهبـار،
ایستگاه فرعی مترو، ترمینال راهآهن، پناهگاه، ساختمان کشتارگاه



پیوست 5
83
پیوست :5
تعیین گروه ساختمان از نظر میزان صرفهجویی در مصرف انرژی

شهرهای بزرگ
)براساس بند (4-2-2-19

شهرهای کوچک
)براساس بند(4-2-2-19

گونهبندی
کاربری
ساختمان
)از پیوست (4

نیاز انرژی
محل استقرار
ساختمان
)از پیوست (3

 

زیربنای بیش از
1000متر مربع

زیربنای کمتر از
1000متر مربع

زیربنای بیش از
1000متر مربع

زیربنای کمتر از
1000متر مربع

 

زیاد

گروه 1

گروه 2

نوع
الف

 

متوسط

گروه 2

گروه 3

 

 

کم

گروه 3

گروه 4

 

 

زیاد

گروه 1

گروه 2

گروه 2

نوع
ب

متوسط

گروه 2

گروه 3

گروه 3

 

کم

گروه 3

گروه 4

گروه 4

 

زیاد

گروه 2

گروه 2

نوع
ج

 

متوسط

گروه 3

گروه 3

   

کم

گروه 4

گروه 4

   

زیاد

گروه 4

گروه 4

نوع
د

 

متوسط

گروه 4

گروه 4

   

کم

گروه 4

گروه 4

   



پیوست 6
85
پیوست :6
مقادیر فیزیکی اصلی، تعاریف، علایم

ردیف

مقادیر فیزیکی و تعاریف

معادل انگلیسی

علامت

واحد

1

حرارت، مقدار حرارت

Heat, quantity
of heat

J

Q

2

توان حرارتی
مقدار حرارتی که در واحـد زمـان منتقـل
میشود:
F = dQ/dt

W

F

Heat flow rate

3

ضریب هدایت حرارتی
توان حرارتی که از لایهای به ضخامت یـک
متر میگذرد اگر اخـتلاف دمـا )در حالـت
پایدار( بین دو طرف لایه برابر یـک درجـه
باشد:
q = - l . grad T

Thermal
conductivity

W/(m.K)

l

4

مقاومت حرارتی سطحی
قابلیت عایق حرارت بودن یک یا چند لایه
از جدار و یا کل جدار.
مقدار اختلاف دمـای لازم، بـین دو طـرف
یک متر مربـع از یـک لایـه یـا جـدار )در
حالت پایدار( تا توان حرارتی برابر با واحـد
از آن عبور کند:
R = (Ti-Te)/q
در مورد لایهای بـا ضـخامت dکـه در آن
مقدار Rثابت است و یا رابطۀ خطی با دما
دارد:
R = d / l

Thermal
resistance

m2.K/W

R


مبحث نوزدهم
86

ردیف

مقادیر فیزیکی و تعاریف

معادل انگلیسی

علامت

واحد

5

ضریب تبادل حرارت در سطح جدار
نسبت شدت جریـان حـرارت سـطحی بـه
اختلاف دما بین سطح جدار و هوای محیط
مجاور در حالت پایدار.

Surface
coefficient of
heat transfer

W/(m2.K)

h

6

ضریب انتقال حرارت سطحی
نسبت توان حرارتی بـه اخـتلاف دمـا بـین
محیطهای واقع در دو طـرف جـداری بـه
سطح یک مترمربع، در حالت پایدار:
U = F / ( (Ti-Te) . A )

Thermal
transmittance

W/(m2.K)

U

7

ضریب انتقال حرارت خطی
نسبت توان حرارتی بـه اخـتلاف دمـا بـین
محیطهای واقـع در دو طـرف جـدارهایی
دارای یک پل حرارتی به طول یک متر، در
حالت پایدار:
Y = F / ( (Ti-Te) . L )

Linear
thermal
transmittance

W/(m.K)

Y

8

ضریب انتقال حرارت ساختمان
مقدار انتقال حرارت از ساختمان )یا بخشی
از آن( در واحد زمان، اگـر اخـتلاف دمـای
داخل و خارج آن برابر یک درجه باشد:
H = F / DT

Coefficient of
heat loss

W/K

H

m-1

IS

Solar Index

شاخص خورشیدی

9


پیوست 7
87