منوی محصولات
منوی محصولات

مبحث نوزدهم مقررات ملّی ساختمان ایران صرفه جویی در مصرف انرژی-قسمت دوم


2-1-3-19استخراج گردد.
در ضمن، لازم است مقادیر اجـزای پوسـتۀ خـارجی سـاختمان )شـامل مـساحت خـالص کـل
دیوارها، بام، کف مجاور هوا، در، پنجره و سطوح مجاور فضاهای کنترلنشده و محیط کف در تماس
با خاک( با توجه به ابعاد داخلی محاسبه گردد.1
پس از طی مراحل بالا، ضریب انتقال حرارت مرجع ساختمان ) (Ĥاز طریق رابطه زیر محاسبه
میگردد:
Ĥ = (AW × ÛW) + (AR × ÛR) + (AF × ÛF) + (P × ÛP) + (AG × ÛG)
+ (A
D × ÛD) + (AWB × ÛWB)
.1در محاسبۀ ضریب انتقال حرارت مرجع، تنها پل حرارتی کف در تماس با خاک در نظر گرفته میشود.
مبحث نوزدهم
24
در این رابطه تعاریف مقادیر فیزیکی به شرح زیر است:

- AW

مساحت کل دیوارهای مجاور فضای خارج

][m2

- ÛW

ضریب انتقال حرارت سطحی مرجع دیوارها

][W/m2K

- AR

مساحت کل بامهای تخت یا شیبدار مجاور فضای خارج

][m2

- ÛR

ضریب انتقال حرارت سطحی مرجع بام تخت یا شیبدار

][W/m2K

- AF

مساحت کل کف زیرین در تماس با هوای خارج

][m2

- ÛF

ضریب انتقال حرارت سطحی مرجع کف زیرین در تماس با هوا

][W/m2K

- P

محیط کل کف زیرین در تماس با خاک، مجاور فضای خارج

][m

- ÛP

ضریب انتقال حرارت خطی مرجع کف زیرین در تماس با خاک

][W/mK

- AG

مساحت کل جدارهای نورگذر مجاور خارج )سطوح شیشه و قاب(

][m2

- ÛG

ضریب انتقال حرارت سطحی مرجع جدارهای نورگذر با قابهای آنها

][W/m2K

- AD

مساحت کل درهای مجاور فضای خارج

][m2

- ÛD

ضریب انتقال حرارت سطحی مرجع درها

][W/m2K

- AWB

مساحت کل سطوح در تماس با فضای کنترلنشده

][m2

- ÛWB

ضریب انتقال حرارت سطحی مرجع جدارهای در تماس با فضای
کنترلنشده

[W/m2K]

توضیحات:
-1
سطوح تمام جدارهای ساختمانی ) (AWB ، AD ، AF ، AR ، AWو محـیط کـف زیـرین در
تماس با خاک ) (Pاز طرف داخل ساختمان محاسبه میشوند.
-2
تمام ضرایب انتقال حرارت مرجع عناصر ساختمانی در بخش 2-1-3-19ارائه شده است.
-3
منظور از »جدار مجاور فضای خارج« جداری است که بین یک فضای کنترلشده و فـضای
خارج قرار گرفته است. همچنین، منظور از »جدار مجاور فضای کنترلنشده« جداری است
که بین یک فضای کنترلشده و یک فضای کنترلنشده قـرار گرفتـه اسـت )شـکل .(2در
محاسبۀ ضریب انتقال حرارت مرجع، سطوح جدارهای بین فـضای کنتـرلنـشده و فـضای
خارج در نظر گرفته نمیشود.
3-19پوستۀ خارجی ساختمان
25
شکل -2موقعیت جدارهای مجاور خارج و مجاور فضای کنترلنشده در پلان شماتیک سه نمونه ساختمان
تبصره :1در مناطق دارای نیاز گرمایی زیاد )مطابق پیوست ،(3می توان ضریب انتقال حـرارت
مرجع محاسبهشده را به میزان ) g.Vبر حسب وات بر کلوین( افزایش داد. در این رابطه، Vحجـم
فضای مفید ساختمان و gضریب تصحیح انتقال حرارت مرجع است.
مقادیر ضریب gبراساس اینرسی حرارتی ساختمان و شـاخص خورشـیدی تعیـین مـیگـردد.
برای ساختمانهای غیرمستقل بـا فـضاهای مـورد اسـتفادة مـداوم، ضـریب gاز جـدول  ،1و بـرای
ساختمانهای غیرمستقل با فضاهای مورد استفادة منقطع، ضریب gاز جدول 2استخراج مـیشـود.
روش تعیین اینرسی حرارتی ساختمان و شاخص خورشیدی بـه ترتیـب در پیوسـت 1و پیوسـت 2
ارائه گردیده است.
جدول -1محاسبۀ ضریب gبرای ساختمانهای غیرمستقل - فضاهای با استفادة مداوم
بر حسب اینرسی حرارتی ساختمان و شاخص خورشیدی

اینرسی
حرارتی

شاخص خورشیدی IS

 

0/02 > IS >=

0/01 > IS

IS >= 0/02

 

0 01
0
/03

0/06

0

کم

0/10

0/05

0

متوسط

0/12

0/06

0

زیاد


مبحث نوزدهم
26
جدول -2محاسبۀ ضریب gساختمانهای غیرمستقل - فضاهای با استفادة منقطع
بر حسب اینرسی حرارتی ساختمان و شاخص خورشیدی

اینرسی
حرارتی

شاخص خورشیدی IS

 

0/02 > IS >=

0/01 > IS

IS >= 0/02

 

0 01
0
/04

اختیاری

0/08

0

2-1-3-19ضرایب انتقال حرارت مرجع عناصر ساختمانی پوستۀ خارجی
ضرایب انتقال حرارت مرجع عناصر پوستۀ خارجی، براساس گروه ساختمان، نحـوه اسـتفاده از آن، و
مستقل یا غیرمستقل بودن ساختمان، در جدول 3تا جدول 5درج شده است.
برای محاسبه ضریب انتقال حرارت مرجع ساختمان ) ،لازم اسـت ضـرایب انتقـال حـرارت
اجزای پوسته ساختمان از جداول مذکور استخراج و در رابطۀ بخش 1-1-3-19قرار داده شوند.
جدول -3ضرایب انتقال حرارت مرجع عناصر ساختمانی* برای ساختمانهای گروه یک
)ساختمانهای ملزم به صرفهجویی زیاد در مصرف انرژی(

نوع ساختمان و نحوه استفاده
عناصر ساختمانی

ساختمان
مستقل

ساختمان
غیرمستقل با
استفادة مداوم

ساختمان
غیرمستقل با
استفادة منقطع

1/1

0/8

0/7

Ûw دیوار

بام تخت یا شیبدار ÛR

0/55

0/5

0/3

کف در تماس با هوا ÛF

0/55

0/5

0/45

کف در تماس با خاک ÛP

1/6

1/45

1/45

جدار نورگذر ÛG

3/4

2/7

2/7

3/5

3/5

3/5

ÛD در

جدارهای مجاور فضای
کنترلنشده
ÛWB

0/7

0/55

0/55

* ضرایب بر حسب W/m2.Kداده شده است، غیر از ÛPکه برحسب W/m.Kاست.

     


3-19پوستۀ خارجی ساختمان
27
جدول -4ضرایب انتقال حرارت مرجع عناصر ساختمانی* برای ساختمانهای گروه دو
)ساختمانهای ملزم به صرفهجویی متوسط در مصرف انرژی(

نوع ساختمان و نحوه استفاده
عناصر ساختمانی

ساختمان
مستقل

ساختمان
غیرمستقل با
استفادة مداوم

ساختمان
غیرمستقل با
استفادة منقطع

1/39

1/01

0/88

Ûw دیوار

بام تخت یا شیبدار ÛR

0/69

0/63

0/38

کف در تماس با هوا ÛF

0/69

0/63

0/57

کف در تماس با خاک ÛP

2/02

1/83

1/83

جدار نورگذر ÛG

4/28

3/4

3/4

4/41

4/41

4/41

ÛD در

جدارهای مجاور فضای
کنترلنشده
ÛWB

0/88

0/69

0/69

* ضرایب بر حسب W/m2.Kداده شده است، غیر از ÛPکه برحسب W/m.Kاست.

     

جدول -5ضرایب انتقال حرارت مرجع عناصر ساختمانی* برای ساختمانهای گروه سه
)ساختمانهای ملزم به صرفهجویی کم در مصرف انرژی(

نوع ساختمان و نحوه استفاده
عناصر ساختمانی

ساختمان
مستقل

ساختمان
غیرمستقل با
استفادة مداوم

ساختمان
غیرمستقل با
استفادة منقطع

1/61

1/17

1/02

Ûw دیوار

بام تخت یا شیبدار ÛR

0/8

0/73

0/44

کف در تماس با هوا ÛF

0/8

0/73

0/66

کف در تماس با خاک ÛP

2/34

2/12

2/12

4/96

3/94

3/94

ÛG جدار نورگذر

5/11

5/11

5/11

ÛD در

جدارهای مجاور فضای
ÛWB کنترلنشده

1/02

0/8

0/8

* ضرایب بر حسب W/m2.Kداده شده است، غیر از ÛPکه برحسب W/m.Kاست.

     


مبحث نوزدهم
28
تبصره :2چنانچه ساختمانی، مطابق پیوست ،3دارای نیاز غالب سرمایی باشد و تمام جدارهای
نورگذر پوستۀ خارجی آن از سایهبانهای معینشده در پیوست 10برخوردار باشند، میتوان ضرایب
انتقال حرارت مرجع عناصر ساختمانی را با ضریب 1/1افزایش داد.
3-1-3-19محاسبۀ ضریب انتقال حرارت طرح و کنترل مشخصات پوسته
پس از تعیین ضریب انتقال حرارت مرجع ساختمان، لازم است ضریب انتقال حرارت طرح محاسـبه
و با مقدار مرجع مقایسه گردد. ضریب انتقال حرارت طرح باید با طـی مراحـل منـدرج در بنـدهای
1-3-1-3-19تا 6-3-1-3-19تعیین و مطابق توضـیحات بنـد 7-3-1-3-19بـا ضـریب انتقـال
حرارت مرجع مقایسه شود.
1-3-1-3-19محاسبۀ مساحت اجزای پوستۀ خارجی
برای محاسبۀ ضریب انتقال حـرارت طـرح، بایـد مقـادیر تمـام اجـزای پوسـتۀ خـارجی، کـه دارای
مشخصات حرارتی متفاوتی هستند یا در مجاورت فضاهای متفاوتی از نظر کنترل دما قرار گرفتهاند،
به صورت جداگانه محاسبه گردد. این مقادیر شامل مساحت خالص انواع دیوارها، بـامهـا، کـفهـای
مجاور هوا، درها و پنجرههاست، که در مجاورت فضای خارج، یا فضاهای کنترلنشده، قرار گرفتهاند.
در محاسبه این سطوح، باید ابعاد داخلی فضاها ملاک قرار گیرد.
2-3-1-3-19محاسبۀ محیط پلهای حرارتی پوستۀ خارجی
همراه با محاسبۀ مساحت اجزای مختلف پوستۀ خارجی، لازم است طول پـلهـای حرارتـی پوسـتۀ
خارجی ساختمان محاسبه گردد. مقادیر پلهای حرارتی شامل موارد زیر است:
-
محیط کف و دیوار مجاور خاک؛
- محیط کفهای زیرین؛
- محیط سقفهای میانی )که باید در عدد 2ضرب شود(؛
- محیط سقفهای نهایی؛
- طول اتصالات دیوارهای داخلی و خارجی )که باید در عدد 2ضرب گردد(؛
- طول اتصالات بازشوها و جدارهای غیرنورگذر.
باید متذکر شد که چنانچه، برای تـسریع و سـادهسـازی عملیـات، حـذف محاسـبات دقیـق و
تفکیکی پلهای حرارتی مد نظر باشد، میتوان از محاسبه طول پلهای حرارتی صرفنظر کـرد؛ امـا
3-19پوستۀ خارجی ساختمان
29
در این صورت، لازم است ضریب انتقال حـرارت اجـزای سـاختمانی دارای پـل حرارتـی، بـر اسـاس
مقادیر داده شده در جدول ،32پیوست 11افزایش یابد.

پل حرارتی دیوار مجاور
خاک:
L

پل حرارتی تقاطع دیوارهای
داخلی و خارجی:
2 × H

پل حرارتی کف بین طبقات:
2 × (A+B)

شکل -3طرح برخی از پلهای حرارتی در پوستۀ خارجی ساختمان
3-3-1-3-19محاسبه و استخراج ضرایب انتقال حرارت اجزای پوسته
اقدام دیگر در تعیین ضریب انتقال حرارت طرح، محاسبه یا اسـتخراج ضـرایب انتقـال حـرارت
سطحی تمامی اجزای پوستۀ خارجی است.
ضریب انتقال حرارت جدارهای کدر ساختمان باید با استفاده از ضرایب هدایت حرارت مـصالح
متداول )پیوست (7و مقاومتهای حرارتی قطعات سـاختمانی، لایـههـای هـوا و سـطوح داخلـی و
خارجی پوستۀ خارجی )پیوست (8محاسـبه گـردد. لازم اسـت ضـریب انتقـال حـرارت بازشـوها و
جدارهای نورگذر پوستۀ خارجی ساختمان نیز براساس جداول پیوست 9این مبحث تعیین گردد.
در صورتی که مقادیر مربوط به مصالح، یا اجزایی بهخصوص، در پیوسـتهـای مـذکور نیامـده
باشد و یا سازندهای مدعی باشد که محصولاتی با مشخصات حرارتی بهتر از مقادیر مندرج در منـابع
معتبر عرضه کرده است، لازم است گواهی فنی معتبر محصول مورد نظر ضمیمه مدارک گردد.
این گواهی فنی باید مشتمل بر ضرایب هدایت حرارت یا مقاومـتهـای حرارتـی محـصول، بـا
ضخامتهای مورد استفاده در طراحی ساختمان، و همچنین دیگر مشخصات فنی مـورد نیـاز بـرای
ارزیابی همهجانبه محصول و آیین اجرای آن باشد. در این حالت، مقادیر مذکور در گواهی فنـی، تـا
زمان اعتبار آن، ملاک طراحی و محاسبات خواهد بود.
مبحث نوزدهم
30
4-3-1-3-19استخراج ضرایب انتقال حرارت خطی پلهای حرارتی
علاوه بر محاسبۀ ضرایب انتقال حرارت سطحی اجزای پوسته، ضروری است ضرایب انتقـال حـرارت
خطی پلهای حرارتیِ ساختمان نیز، با استفاده از پیوست 11این مبحث، تعیین گردد.
در صورتی که، به منظور تسریع و سادهسازی عملیـات، تمـایلی بـه انجـام محاسـبات دقیـق و
تفکیکی پلهای حرارتی وجود نداشته باشد، میتوان با صرفنظر از استخراج ضرایب انتقال حـرارت
خطی پلهای حرارتی، ضریب انتقال حرارت سـطحی اجـزای سـاختمانی دارای پـل حرارتـی را، بـا
استفاده از مقادیر تعیینشده در جدول ،32پیوست 11افزایش داد.
5-3-1-3-19محاسبۀ ضریب کاهش انتقال حرارت فضاهای کنترل نشده
علاوه بر موارد یادشده در فوق، آنچه باید در محاسبۀ ضریب انتقال حرارت طرح انجام گیرد، تعیـین
ضریب کاهش انتقال حرارت تمام فضاهای کنترلنشدة ساختمان است.
با توجه به آنکه اختلاف دمای فضای داخل با فـضاهای کنتـرلنـشده کمتـر از اخـتلاف دمـای
فضاهای داخل و خارج است و در نتیجه مقدار انتقال حرارت از جدارهای مجاور فضای کنترلنـشده
کمتر از مقدار انتقال حرارت از جدارهای مجاور خارج است، لازم است ایـن موضـوع، بـا اسـتفاده از
یک ضریب کاهش، در محاسبات لحاظ شود.
به این ترتیب، تعیین ضریب کاهش انتقال حرارت هر یک از فضاهای کنترلنشدة سـاختمان و
منظور کردن آن در محاسبۀ انتقال حرارت اجزای مجاور این فضاها، ضرورت مییابد. از رابطـه زیـر،
ضریب کاهش یک فضای کنترلنشده به دست میآید:
å å
å
+
=
e e i i
e e

A U A U
A U
τ

: tضریب کاهش انتقال حرارت فضای کنترلنشده
: Aeمساحت خالص جدار بین فضای کنترلنشده و خارج ][m2
: Ueضریب انتقال حرارت سطحی جدار بین فضای کنترلنشده و خارج ][W/m2K
: A iمساحت خالص جدار بین فضای کنترلنشده و فضای کنترلشده ][m2
Ui
: ضریب انتقال حرارت سطحی جدار بین فضای کنترلنشده و فضای
کنترلشده
[W/m2K]
3-19پوستۀ خارجی ساختمان
31
چنانچه، به ملاحظۀ سادهسازی عملیات، از محاسبۀ دقیق ضریب کاهش انتقال حرارت فـضایی
کنترلنشده صرفنظر شود، ضریب کاهش انتقال حرارت آن فضا برابر یک فرض میشود.
6-3-1-3-19محاسبۀ ضریب انتقال حرارت طرح
پس از مراحل فوق، باید ضریب انتقال حرارت طـرح ) (Hبـا محاسـبۀ مجمـوع حاصـلضـربهـای
مساحت اجزای مختلف پوسته در ضریب انتقال حرارت و ضریب کاهش انتقال حـرارت متنـاظر هـر
کدام از آنها، و همچنین مجموع حاصلضربهای محیط پلهای حرارتی در ضـریب انتقـال حـرارت
خطی و ضریب کاهش انتقال حرارت متناظر با آنها تعیین گردد، که در رابطه زیر بیان شده است:

(A U ) (A U ) (P )
i i i
Di Di i
Gi Gi i

τ τ τ
å å å
+ ´ ´ + ´ ´ + ´ Y ´

 

n

=

=

=

i 1
=

=

=

 

H (A U ) (A U ) (A U )
n
i 1
n
i 1
n
i 1
Fi Fi i
n
i 1
Ri Ri i
n
i 1
wi wi i

τ τ τ
å å å
= ´ ´ + ´ ´ + ´ ´
در این رابطه تعاریف مقادیر فیزیکی به شرح زیر است:

- Awi

مساحت خالص هر یک از انواع دیوارهای مجاور خارج یا فضای

][m2

- Uwi

ضریب انتقال حرارت سطحی متناظر با هر کدام از انواع دیوارها

][W/m2K

- ARi

مساحت خالص هرکدام از انواع بام تخت یا شیبدار مجاور خارج یا

][m2

- URi

ضریب انتقال سطحی حرارت متناظر با انواع بام تخت یا شیبدار

][W/m2K

- AFi

مساحت خالص هر کدام از انواع کف زیرین در تماس با هوای خارج یا

][m2

- UFi

ضریب انتقال حرارت سطحی متناظر با انواع کف زیرین در تماس با هوا

][W/m2K

- AGi

مساحت خالص انواع جدارهای نورگذر و قاب آنها، مجاور خارج یا

][m2

- UGi

ضریب انتقال حرارت سطحی متناظر با انواع جدارهای نورگذر

][W/m2K

- ADi

مساحت خالص هر کدام از انواع درهای خارجی یا مجاور فضای

][m2

- UDi

ضریب انتقال حرارت سطحی متناظر با انواع درهای خارجی

][W/m2K

- Pi

محیط انواع کف در تماس با خاک و پلهای حرارتی

][m

- Yi

ضریب انتقال حرارت خطی متناظر با انواع کف در تماس با خاک و

][W/mK

- ti

ضریب کاهش انتقال حرارت هر جدار

 


مبحث نوزدهم
32
توضیحات:
-1منظور از جدار مجاور فضای خارج جداری است که بین یک فضای کنتـرلشـده و فـضای
خارج قرار گرفته باشد. همچنین منظور از جدار مجاور فضای کنترلنشده جداری است که
بین فضای کنترلشده و فضای کنترلنشده قرار میگیرد )شکل .(2در رابطۀ بـالا، سـطوح
جدارها و پلهای حرارتی بین فضاهای کنترلنشده و فضای خارج در نظر گرفته نمیشود.
-2
ضریب کاهش انتقال حرارت جدارهای مجاور فضای خارج برابر یک است.
-3
ضریب کاهش انتقال حرارت هر یک از جدارهای مجاور فضای کنترلنـشده برابـر ضـریب
کاهش انتقال حرارت محاسبهشده برای آن فضای کنترلنشده است )بنـد .(5-3-1-3-19
در صورت عدم تمایل به انجام محاسبۀ فوق، ضریب کاهش انتقال حرارت جدارهای مجـاور
آن فضا باید برابر یک در نظر گرفته شود.
-4
اگر طراح بخواهد جدارهای میان فضایی کنترلنشده و فضای خارج را عایقکاری حرارتـی
نماید )شکل 4ب(، باید در محاسبۀ ضریب انتقال حرارت طرح، به جـای جـدارهای میـان
آن فضای کنترلنشده و فضاهای کنترلشده، تمام جـدارهای میـان فـضای کنتـرلنـشده
مذکور و فضای خارج را در رابطۀ فوق قرار دهد. در این حالت، در مورد جدارهای میان آن
فضای کنترلنشده و خارج، باید به جای ضریب کاهش انتقال حـرارت ،tiضـریب 1-tiدر
محاسبه وارد گردد. اگر ضریب کاهش انتقال حرارت فـضای کنتـرلنـشده محاسـبه نـشده
باشد، لازم است عدد یک، به عنوان ضریب کاهش انتقال حرارت ایـن اجـزا، مفـروض و در
رابط، بالا قرار داده شود.
7-3-1-3-19مقایسۀ ضریب انتقال حرارت طرح و مرجع
پس از محاسبۀ ضریب انتقال حرارت طرح، این ضـریب بـا ضـریب انتقـال حـرارت مرجـع مقایـسه
میشود. در روش کارکردی، عایقکاری حرارتی ساختمان باید به گونهای طراحی شـود کـه ضـریب
انتقال حرارت طرح ) (Hکوچکتر از یا مساوی ضریب انتقال حرارت مرجـع ) (Ĥباشـد. در صـورت
بیشتر بودن ضریب انتقال حرارت طرح از ضریب انتقال حرارت مرجـع، بایـد بـا اصـلاح مشخـصات
حرارتی و یا مقادیر اجزای پوستۀ خارجی، ضریب انتقال حـرارت طـرح را، تـا مقـداری کمتـر از یـا
مساوی ضریب انتقال حرارت مرجع، کاهش داد.
3-19پوستۀ خارجی ساختمان
33

الف

ب

شکل -4الف: عایقکاری حرارتی دیوارهای مجاور خارج و دیوارهای مجاور فضاهای کنترلنشده
ب: عایقکاری حرارتی دیوارهای مجاور خارج و دیوارهای بین فضای کنترلنشده و خارج
2-3-19روش ب روش تجویزی
طراحی با روش تجویزی، در مقایسه با روش کارکردی، به مراتب سادهتر است. ایـن روش در مـورد
ساختمانهای مسکونی 1تا 9طبقه، بـه صـورت منفـرد یـا مجتمـع و بـا زیربنـای کمتـر از 2000
مترمربع، و ساختمانهای گروه ،3از نظر صرفهجویی در مصرف انرژی، قابل استفاده است.
در این روش، حداقل مشخصات حرارتی قابل قبول جدارهای پوسـتۀ خـارجی، براسـاس گـروه
ساختمان از نظر میزان صرفهجویی در مصرف انرژی )ر. ک. به بخش ،(5-2-2-19در دو مجموعـه
راهحل فنی زیر ارائه میشود و لازمالاجراست:
ب- (1مجموعه راهحلهای فنی، با بهرهگیری از پنجرههـای برتـر )ص 37تـا (42؛ کـه بـرای
ساختمانهای دارای شرایط استفاده از روش تجویزی و واقع در گروههـای 2 ،1یـا 3از
نظر صرفهجویی در مصرف انرژی، در نظر گرفته شده است.
ب- (2مجموعه راهحلهای فنی، با بهرهگیری از پنجرههای سـاده )ص 43تـا (46؛ کـه بـرای
ساختمانهای دارای شرایط استفاده از روش تجویزی و واقع در گروههای 2یا 3از نظـر
صرفهجویی در مصرف انرژی، در نظر گرفته شده است.
مطابق مجموعه راهحلهای فنی ب- ،1جدارهای نورگذر ساختمان بایـد بـه لحـاظ مشخـصات
حرارتی از انواع برتر این جدارها باشند؛ در حـالی کـه براسـاس مجموعـه راهحـلهـای فنـی ب-،2
مبحث نوزدهم
34
استفاده از پنجرههای ساده نیز مجاز است، ولی دیوارهای ساختمان باید مقاومت حرارتـی بیـشتری
نسبت به مجموعه راهحلهای فنی ب- 1داشته باشند. در جدول ،6ردهبنـدی کیفـی پنجـرههـا در
عایقکاری حرارتی ساختمان مطابق روش تجویزی درج شده است.
جدول -6ردهبندی کیفی پنجرهها در عایقکاری حرارتی ساختمان مطابق روش تجویزی*

رده

جنس پنجره

نوع شیشه

کیفیت پنجره

 

یوپیویسی

دوجدارة ساده یا
کمگسیل

با گواهینامۀ فنی

1

برتر

آلومینیومی
حرارتشکن

دوجدارة کمگسیل

با گواهینامۀ فنی

   

یوپیویسی

دوجدارة ساده یا
کمگسیل

-

2

 

آلومینیومی
حرارتشکن

دوجدارة ساده

با گواهینامۀ فنی

   

چوبی

دوجدارة ساده یا
کمگسیل

با گواهینامۀ فنی

   

ساده

3

تمام انواع

تمام انواع تکجداره

-

* لازم است توضیح داده شود که دستهبندی فوق تنها از لحاظ انتقال حرارت است و میزان نشت هوا مـلاک
نبوده است.
1-2-3-19الزامات در راهحلهای فنی روش تجویزی
در هر یک از مجموعه راهحلهای فنی، الزامات زیر در مورد مشخصات حرارتی جدارهای سـاختمان
تعیین شده است:
-1
حداقل مقاومت حرارتی دیوارها، در دو حالت مجاورت دیوار با فـضای خـارج یـا فـضای
کنترلنشده، و براساس نحوة عایقکاری حرارتی )خارجی، داخلی، میانی، همگن(؛
-2حداقل مقاومت حرارتـی بـام، در دو حالـت مجـاورت بـام بـا فـضای خـارج یـا فـضای
کنترلنشده، و براساس نحوة عایقکاری حرارتی بام و دیوارهای ساختمان؛
-3ردهبندی کیفی جدارهای نورگذر ساختمان؛
3-19پوستۀ خارجی ساختمان
35
-4حداقل مقاومت حرارتی کف مجاور هوا، در دو حالت مجاورت کف بـا فـضای خـارج یـا
فضای کنترلنشده، و براساس نحوة عایقکـاری حرارتـی کـف مجـاور هـوا و دیوارهـای
ساختمان؛
-5روش قابل قبول عایقکاری حرارتی کف روی خاک )سراسـری یـا پیرامـونی( و حـداقل
مقاومت حرارتی عایق حرارتی مورد استفاده.
2-2-3-19اثر بهرهگیری مناسب از نور خورشید
در صورتی که ساختمانِ دارای شرایط استفاده از روش تجویزی، مطابق پیوست 3دارای نیـاز غالـب
گرمایی باشد و مطابق توضیحات بند 1-3-2-19امکان بهـرهگیـری مناسـب از انـرژی خورشـیدی
وجود داشته باشد، میتوان حداقل مقاومتهای حرارتی ارائه شده در راهحلهای فنـی را بـا ضـریب
0/95کاهش داد.
3-2-3-19اثر بهرهگیری از سایهبان مناسب
در صورتی که ساختمانِ دارای شرایط استفاده از روش تجویزی، مطابق پیوست 3دارای نیـاز غالـب
سرمایی باشد و تمامی جدارهای نورگذر پوستۀ خارجی ساختمان نیز سایهبـانهـای معـینشـده در
پیوست 10را داشته باشند، میتوان حداقل مقاومتهای حرارتی ارائه شده در راهحلهای فنی را بـا
ضریب 0/9کاهش داد.
4-2-3-19نکاتی دربارة مجموعه راهحلهای فنی روش تجویزی
در مورد مجموعه راهحلهای فنی تجویزی، که در بخشهای 5-2-3-19و 6-2-3-19آمده اسـت،
در نظر گرفتن موارد زیر لازم است:
-
در عایقکاری حرارتی جدارهای خارجی ساختمانهای غیرمسکونی گروه ،3از نظر صـرفهجـویی
در مصرف انرژی، که به صورت منقطع استفاده میشوند )ر. ک. بـه ،(2-3-2-19تنهـا مـیتـوان از
روشهای عایقکاری حرارتی از داخل و مقادیر متناظر با آنها استفاده نمود.
-
مقادیر مقاومت حرارتی دادهشده در مورد دیوار، بام و کف مجاور هوا مربوط به تمامی ضـخامت
جدارها است. بنابراین، لازم است مقاومت حرارتی عایق، با استفاده از مقادیر بیانشده در راهحل
فنی و با در نظر گرفتن مقاومت حرارتی دیگر لایههای جدار، تعیین شود.
-
مقادیر مقاومت حرارتی دادهشده در مورد کف روی خاک تنها مربـوط بـه لایـۀ عـایق حرارتـی
است.
مبحث نوزدهم
36
- در مورد فضاهای کنترلنشده، طراح میتواند، به جـای عـایقکـاری حرارتـی جـدارهای مجـاور
فضای کنترلنشدة ساختمان )شکل 4الف، ص ،(33به عایقکاری حرارتی تمام جدارهای میان
آن فضای کنترلنشده و فضای خارج )شکل 4ب، ص ،(33با اسـتفاده از مقـادیر و مشخـصات
تعیینشده برای جدارهای مجاور خارج، بپردازد.
-
در مورد آن بخش از جدارهای جانبی ساختمان که، با درز انقطاع از ساختمان قطعه مجاور جـدا
شده است، لازم است نکات زیر مد نظر قرار گیرد:
الف( در صورت پوشیده بودن کامل فضای درز انقطاع، و نیز یقین داشتن به کنتـرلشـده بـودن
فضاهای ساختمان مجاور، نیازی به عایقکاری حرارتی آن جدارها نیست، اما در صورتی که
اطلاعی در مورد نحوة کنترل دمایی ساختمان مجـاور در دسـت نباشـد، جـدار مجـاور آن
ساختمان مانند جدار مجاور فضای کنترلنشده در نظر گرفته میشود.
ب( در صورت پوشیده نشدن درز میان دو ساختمان، جدار مجاور آن مانند جدار مجـاور فـضای
خارج در نظر گرفته میشود.
-
در مورد آن بخش از جدارهای جانبی ساختمان که بـدون درز انقطـاع بـه بنـای قطعـه مجـاور
چسبیدهاند، اگر فضاهای بنای مجاور کنترلشده باشند، نیاز به عایقکاری حرارتی ایـن جـدارها
نیست. اما اگر نحوة کنترل دمایی ساختمان مجاور معلـوم نباشـد، جـدار مجـاور آن سـاختمان
مانند جدار مجاور فضای کنترلنشده در نظر گرفته میشود.
3-19پوستۀ خارجی ساختمان
37
5-2-3-19مجموعه راهحلهای فنی تجویزی ب-) 1با پنجرة برتر(
1-5-2-3-19
ساختمانهای گروه 1از نظر میزان صرفهجویی در مصرف انرژی
الف- حداقل مقاومت حرارتی دیوارها ][m2.K/W

دیوار مجاور فضای خارج

دیوار مجاور فضای کنترلنشده

 

عایق حرارتی خارجی

عایق حرارتی داخلی

عایق حرارتی میانی

عایق حرارتی همگن

 

1/0

2/1

2/3

2/3

1/2

ب- حداقل مقاومت حرارتی بام یا سقف ][m2.K/W

بام یا سقف مجاور فضای خارج

بام یا سقف مجاور فضای کنترلنشده

 

عایق حرارتی خارجی بام یا سقف

عایق حرارتی داخلی بام یا سقف

 

با عایقکاری خارجی
یا میانی دیوار

با عایقکاری داخلی
یا همگن دیوار

با عایقکاری خارجی
یا میانی دیوار

با عایقکاری داخلی
یا همگن دیوار

 

1/0

2/1

3/0

3/0

3/0


مبحث نوزدهم
38
ج- حداقل مشخصات جدارهای نورگذر
همۀ جدارهای نورگذر مجاور خارج باید، مطابق جدول ،6دارای ردة کیفـی یـک باشـند. جـدارهای
نورگذر مجاور فضاهای کنترلنشده را میتوان از هر کدام از ردههای کیفی 2 ،1یا 3انتخاب کرد.
د- حداقل مقاومت حرارتی کف مجاور هوا ][m2.K/W

کف مجاور فضای خارج

کف مجاور فضای کنترلنشده

 

عایق حرارتی خارجی کف

عایق حرارتی داخلی کف

 

با عایقکاری خارجی
یا میانی دیوار

با عایقکاری داخلی
یا همگن دیوار

با عایقکاری خارجی
یا میانی دیوار

با عایقکاری داخلی
یا همگن دیوار

 

0/9

2/1

3/2

3/2

3/2

ه - حداقل مقاومت حرارتی عایق کف مجاور خاک فضاهای کنترلشده ][m2.K/W

موقعیت کف ساختمان

 

بیش از 40سانتیمتر
بالاتر از محوطه

کمتر از 40سانتیمتر بالاتر از محوطه،
یا همتراز با محوطه، یا پایینتر از محوطه

 

عایقکاری سراسری

عایقکاری سراسری

عایقکاری پیرامونی
با عرض حداقل 70

/1 سانتی1متر

0/7

0/9


3-19پوستۀ خارجی ساختمان
39
2-5-2-3-19ساختمانهای گروه 2از نظر میزان صرفهجویی در مصرف انرژی
الف- حداقل مقاومت حرارتی دیوارها ][m2.K/W

دیوار مجاور فضای خارج

دیوار مجاور فضای کنترلنشده

 

عایق حرارتی خارجی

عایق حرارتی داخلی

عایق حرارتی میانی

عایق حرارتی همگن

 

0/8

1/4

1/5

1/5

0/9

ب- حداقل مقاومت حرارتی بام یا سقف ][m2.K/W

بام یا سقف مجاور فضای خارج

بام یا سقف مجاور فضای کنترلنشده

 

عایق حرارتی خارجی بام یا سقف

عایق حرارتی داخلی بام یا سقف

 

با عایقکاری خارجی
یا میانی دیوار

با عایقکاری داخلی
یا همگن دیوار

با عایقکاری خارجی
یا میانی دیوار

با عایقکاری داخلی
یا همگن دیوار

 

0/8

1/6

2/1

2/1

2/1


مبحث نوزدهم
40
ج- حداقل مشخصات جدارهای نورگذر
جدارهای نورگذر مجاور خارج باید، مطـابق جـدول ،6دارای ردة کیفـی 2یـا 1باشـند. جـدارهای
نورگذر مجاور فضاهای کنترلنشده را میتوان از ردههای کیفی 2 ،1یا 3انتخاب کرد.
د- حداقل مقاومت حرارتی کف مجاور هوا ][m2.K/W

کف مجاور فضای خارج

کف مجاور فضای کنترلنشده

 

عایق حرارتی خارجی کف

عایق حرارتی داخلی کف

 

با عایقکاری خارجی
یا میانی دیوار

با عایقکاری داخلی
یا همگن دیوار

با عایقکاری خارجی
یا میانی دیوار

با عایقکاری داخلی
یا همگن دیوار

 

0/7

1/5

2/2

2/2

2/2

ه - حداقل مقاومت حرارتی عایق کف مجاور خاک فضاهای کنترلشده ][m2.K/W

موقعیت کف ساختمان

 

بیش از 100سانتیمتر
بالاتر از محوطه

به میزان 40تا 100
سانتیمتر بالاتر از محوطه

پایینتر از محوطه، همتراز با
محوطه، یا کمتر از 40
سانتیمتر بالاتر از محوطه

 

عایقکاری
سراسری

عایقکاری
پیرامونی
با عرض حداقل
100سانتیمتر

عایقکاری
سراسری

عایقکاری
پیرامونی
با عرض
حداقل 70
سانتیمتر

عایقکاری
سراسری

عایقکاری
پیرامونی
با عرض
حداقل 50
سانتیمتر

0/5

0/3

0/7

0/5

0/9

0/7


3-19پوستۀ خارجی ساختمان
41
3-5-2-3-19ساختمانهای گروه 3از نظر میزان صرفهجویی در مصرف انرژی
الف- حداقل مقاومت حرارتی دیوارها ][m2.K/W

دیوار مجاور فضای خارج

دیوار مجاور فضای کنترلنشده

 

عایق حرارتی خارجی

عایق حرارتی داخلی

عایق حرارتی میانی

عایق حرارتی همگن

 

0/7

1/1

1/2

1/2

0/8

ب- حداقل مقاومت حرارتی بام یا سقف ][m2.K/W

بام یا سقف مجاور فضای خارج

بام یا سقف مجاور فضای کنترلنشده

 

عایق حرارتی خارجی بام یا سقف

عایق حرارتی داخلی بام یا سقف

 

با عایقکاری خارجی
یا میانی دیوار

با عایقکاری داخلی
یا همگن دیوار

با عایقکاری خارجی
یا میانی دیوار

با عایقکاری داخلی
یا همگن دیوار

 

0/7

1/4

1/7

1/7

1/7

ج- حداقل مشخصات جدارهای نورگذر
تمام جدارهای نورگذر مجاور خارج بایـد، مطـابق جـدول ،6دارای رده کیفـی 2یـا 1باشـند.
جدارهای نورگذر مجاور فضاهای کنترلنشده را میتوان از هـر کـدام از ردههـای کیفـی 2 ،1یـا 3
انتخاب کرد.
مبحث نوزدهم
42
د- حداقل مقاومت حرارتی کف مجاور هوا ][m2.K/W

کف مجاور فضای خارج

کف مجاور فضای کنترلنشده

 

عایق حرارتی خارجی کف

عایق حرارتی داخلی کف

 

با عایقکاری خارجی
یا میانی دیوار

با عایقکاری داخلی
یا همگن دیوار

با عایقکاری خارجی
یا میانی دیوار

با عایقکاری داخلی
یا همگن دیوار

 

0/6

1/3

1/7

1/7

1/7

ه - حداقل مقاومت حرارتی عایق کف مجاور خاک فضاهای کنترلشده ][m2.K/W

موقعیت کف ساختمان

 

بیش از 100سانتیمتر
بالاتر از محوطه

کف ساختمان به میزان 40
تا 100سانتیمتر بالاتر از
محوطه

کف ساختمان پایینتر از
محوطه، همتراز با محوطه، یا
کمتر از 40سانتیمتر بالاتر
از محوطه

 

عایقکاری
سراسری

عایقکاری
پیرامونی
با عرض حداقل
70سانتیمتر

عایقکاری
سراسری

عایقکاری
پیرامونی
با عرض حداقل
50سانتیمتر

عایقکاری حرارتی
کف روی خاک
فضاهای کنترلشده
ضرورت ندارد.

0/3

0/2

0/5

0/2

 


3-19پوستۀ خارجی ساختمان
43
6-2-3-19مجموعه راهحلهای فنی تجویزی ب-) 2با پنجرة ساده(
1-6-2-3-19
ساختمانهای گروه 2از نظر میزان صرفهجویی در مصرف انرژی
الف- حداقل مقاومت حرارتی دیوارها ][m2.K/W

دیوار مجاور فضای خارج

درصد سطح جدارهای نورگذر
نسبت به دیوارهای خارجی

دیوار مجاور فضای کنترلنشده

 

عایق حرارتی خارجی

عایق حرارتی داخلی

عایق حرارتی میانی

عایق حرارتی همگن

 

2/5

16-20

غیرمجاز

غیرمجاز

غیرمجاز

0/8

0/8

4/1

4/9

4/9

1/7

11-15

0/8

2/8

3/2

3/2

1/4

و کمتر10

ب- حداقل مقاومت حرارتی بام یا سقف ][m2.K/W

بام یا سقف مجاور فضای خارج

بام یا سقف مجاور فضای کنترلنشده

توضیح: مقادیر مقاومت حرارتی بام مستقل از نسبت
سطح جدارهای نورگذر به دیوارهای خارجی است.

 

عایق حرارتی خارجی بام یا سقف

عایق حرارتی داخلی بام یا سقف

 

 

با عایقکاری
خارجی یا میانی
دیوار

با عایقکاری
داخلی یا همگن
دیوار

با عایقکاری
خارجی یا میانی
دیوار

با عایقکاری
داخلی یا همگن
دیوار

 

0/8

1/6

2/1

2/1

2/1


مبحث نوزدهم
44
ج- حداقل مشخصات جدارهای نورگذر
چنانچه سطح جدارهای نورگذر فضاهای کنتـرلشـده مـساوی یـا کمتـر از 20درصـد سـطح کـل
دیوارهای خارجی ساختمان باشد، میتوان، با رعایت الزامات تعیینشده در این بخش، از پنجرههای
ردة کیفی ) 3مطابق جدول (6استفاده کرد. در غیر این صورت، لازم است از مجموعه راهحـلهـای
فنی ب- 1مربوط به این گروه )بند (2-5-2-3-19بهره جست.
د- حداقل مقاومت حرارتی کف مجاور هوا ][m2.K/W

کف مجاور فضای خارج

کف مجاور فضای کنترلنشده

توضیح: مقادیر مقاومت حرارتی کف مستقل از نسبت
سطح جدارهای نورگذر به دیوارهای خارجی است.

 

عایق حرارتی خارجی کف

عایق حرارتی داخلی کف

 

 

با عایقکاری
خارجی یا میانی
دیوار

با عایقکاری
داخلی یا همگن
دیوار

با عایقکاری
خارجی یا میانی
دیوار

با عایقکاری
داخلی یا همگن
دیوار

 

0/7

1/5

2/2

2/2

2/2

ه - حداقل مقاومت حرارتی عایق کف مجاور خاک فضاهای کنترلشده ][m2.K/W

موقعیت کف ساختمان

 

بیش از 100سانتیمتر
بالاتر از محوطه

تا ارتفاع 40تا 100
سانتیمتر بالاتر از محوطه

پایینتر از محوطه، همتراز با
آن، یا کمتر از 40سانتیمتر
بالاتر از آن

 

عایقکاری
سراسری

عایقکاری
پیرامونی
با عرض حداقل
100سانتیمتر

عایقکاری
سراسری

عایقکاری
پیرامونی
با عرض حداقل
70سانتیمتر

عایقکاری
سراسری

عایقکاری
پیرامونی
با عرض
حداقل 50
سانتیمتر

0/5

0/3

0/7

0/5

0/9

0/7


3-19پوستۀ خارجی ساختمان
45
2-6-2-3-19ساختمانهای گروه 3از نظر میزان صرفهجویی در مصرف انرژی
الف- حداقل مقاومت حرارتی دیوارها ][m2.K/W

دیوار مجاور فضای خارج

درصد سطح جدارهای نورگذر
نسبت به دیوارهای خارجی

دیوار مجاور فضای کنترلنشده

 

عایق حرارتی خارجی

عایق حرارتی داخلی

عایق حرارتی میانی

عایق حرارتی همگن

 

0/7

4/6

5/7

5/7

1/8

21-25

0/7

2/8

3/2

3/2

1/4

16-20

0/7

2/1

2/4

2/4

1/2

11-15

0/7

1/9

2/0

2/0

1/1

و کمتر10

ب- حداقل مقاومت حرارتی بام ][m2.K/W

بام یا سقف مجاور فضای خارج

بام یا سقف مجاور فضای کنترلنشده

توضیح: مقادیر مقاومت حرارتی بام مستقل از نسبت
سطح جدارهای نورگذر به دیوارهای خارجی است.

 

عایق حرارتی خارجی

عایق حرارتی داخلی

 

 

با عایقکاری
خارجی یا میانی
دیوار

با عایقکاری
داخلی یا همگن
دیوار

با عایقکاری
خارجی یا میانی
دیوار

با عایقکاری
داخلی یا همگن
دیوار

 

0/7

1/7

1/7

1/7

1/7


مبحث نوزدهم
46
ج- جدارهای نورگذر
چنانچه سطح جدارهای نورگذر فضاهای کنتـرلشـده مـساوی یـا کمتـر از 25درصـد سـطح کـل
دیوارهای خارجی ساختمان باشد، میتوان، با رعایت الزامات تعیینشده در این بخش، از پنجرههای
رده کیفی ) 3مطابق جدول (6استفاده کرد. در غیر این صورت، لازم است از مجموعه راهحـلهـای
فنی ب- 1مربوط به این گروه )بند (3-5-2-3-19استفاده گردد.
د- حداقل مقاومت حرارتی کف مجاور هوا ][m2.K/W

کف مجاور فضای خارج

کف مجاور فضای کنترلنشده

توضیح: مقادیر مقاومت حرارتی کف مستقل از نسبت
سطح جدارهای نورگذر به دیوارهای خارجی است.

 

عایق حرارتی خارجی

عایق حرارتی داخلی

 

 

همراه با عایقکاری
خارجی یا میانی
دیوار

همراه با
عایقکاری داخلی
یا همگن دیوار

همراه با
عایقکاری خارجی
یا میانی دیوار

همراه با
عایقکاری داخلی
یا همگن دیوار

 

0/6

1/7

1/7

1/7

1/7

ه - حداقل مقاومت حرارتی عایق کف مجاور خاک فضاهای کنترلشده ][m2.K/W

موقعیت کف ساختمان

 

بیش از 100سانتیمتر
بالاتر از محوطه

تا ارتفاع 40تا 100سانتیمتر
بالاتر از محوطه

پایینتر از محوطه، همتراز با
آن، یا کمتر از 40سانتیمتر
بالاتر از آن

 

عایقکاری
سراسری

عایقکاری
پیرامونی
با عرض حداقل
70سانتیمتر

عایقکاری
سراسری

عایقکاری
پیرامونی
با عرض حداقل
50سانتیمتر

عایقکاری حرارتی
کف روی خاک
فضاهای کنترلشده
ضرورت ندارد.

0/3

0/2

0/5

0/2

 


3-19پوستۀ خارجی ساختمان
47
3-3-19اصول کلی و توصیهها در زمینه طراحی ساختمان

طراحی معماری ساختمان بایـد حتـیالامکـان سـازگار بـا اقلـیم باشـد، تـا سـاختمان از شـرایط و
امکانهای مطلوب طبیعی بهرهگیری نماید و در برابر شرایط نامطلوب اقلیمی محافظت گـردد. ایـن
رویکرد در طراحی معماری ساختمان موجب میشود تا مقدار انرژی مورد نیاز بـرای تـأمین شـرایط
آسایش حرارتی به حداقل برسد و بخشی از آن، از طریـق طبیعـی و در اکثـر مـوارد بـا اسـتفاده از
سیستمهای غیرفعال، تأمین شود. علاوه بر عایقکاری حرارتی، برخی از تدابیر مؤثر در بهرهگیری از
انرژیهای طبیعی در ساختمان عبارتند از:
-
جهتگیری ساختمان
- حجم و فرم کلی ساختمان
- جانمایی فضاهای داخلی
- جدارهای نورگذر
- سایبانها
- اینرسی حرارتی جدارها
- تهویۀ طبیعی
1-3-3-19جهتگیری ساختمان
جهتگیری ساختمان به سمت جنوب در بهرهگیـری سـاختمان از انـرژی خورشـیدی بـسیار مـؤثر
است. جهتگیری مناسب به این معنی است که جدارهای نورگذر جنوبی، برای بهرهبرداری بیشتر از
انرژی تابشی خورشید در کوتاهترین روز سال، از 9صبح تا 3بعدازظهر، در معرض تـابش خورشـید
قرار گیرند. بهعلاوه، ساختمان به نحوی قرار گیرد، که در طول سـال از بادهـای نـامطلوب محفـوظ
باشد و ضمناً، در فصل گرم سال، بتوان از نسیمها و بادهای مطلـوب بـرای تهویـۀ طبیعـی و حفـظ
شرایط آسایش حرارتی استفاده کرد.
2-3-3-19حجم و فرم کلی ساختمان
حجم و فرم کلی ساختمان در انتقال انرژی حرارتی بسیار مؤثر است. هر قدر نـسبت سـطح پوسـتۀ
خارجی ساختمان به زیربنای آن کمتر باشد، انتقال حرارت ساختمان نیز کمتر خواهد بـود. توصـیه
میشود در مناطق با نیاز انرژی زیاد )مطابق پیوست ،(3ساختمان به صورت متراکم طراحی شـود و
از مقدار سطح پوستۀ خارجی نسبت به سطح زیربنای آن کاسته گردد. در اقلیمهای گرم و مرطـوب
و یا با نیاز سرمایی زیاد )مطابق پیوست (3ساختمان باید به شکلی طراحی شود که امکان اسـتفاده
از تهویۀ طبیعی برای تمام فضاهای داخلی فراهم گردد.
مبحث نوزدهم
48
3-3-3-19جانمایی فضاهای داخلی

فضاهای داخلی ساختمان به دو دستۀ فضاهای اصلی و فضاهای حایل تقـسیم مـیشـوند. فـضاهای
اصلی فضاهایی هستند که در بیشتر اوقات شبانهروز مـورد اسـتفاده قـرار مـیگیرنـد و افـراد در آن
سکونت دارند. فضاهای حایل ساکن ندارند و به طور مستمر مورد استفاده قرار نمیگیرند.
بهتر است فضاهای اصلی و فضاهای حایل به نحوی جانمـایی شـوند کـه فـضاهای حایـل بـین
فضاهای اصلی و جبهههای نامطلوب ساختمان )از نظر حرارتی( قـرار گیرنـد، تـا انتقـال حـرارت از
فضاهای اصلی به خارج در اوقات سرد سال )یا از خارج به فضاهای اصلی در اوقـات گـرم سـال( بـه
حداقل برسد.
فضاهای اصلی باید حتـیالامکـان رو بـه جبهـههـای مطلـوب سـاختمان قـرار داشـته باشـند.
جبهههای مطلوب ساختمان به ترتیب اهمیت عبارتند از: جنوبی، شرقی، شمالی. با استقرار فضاهای
اصلی رو به جنوب، در اوقات سرد بخشی از گرمای مورد نیاز ساختمان از طریـق تـابش آفتـاب بـه
داخل تأمین میشود.
4-3-3-19جدارهای نورگذر
جدارهای نورگذر، شامل پنجرهها، نورگیرها و ماننـد آنهـا، بایـد از قـابهـای مرغـوب و بـدون درز
مستقیم و دارای حداقل نشت هـوا باشـند. از طـرف دیگـر، ایـن جـدارها بایـد جوابگـوی انتظـارات
تعریفشده در دیگر مباحث مقررات ملی، نظیر مقاومت در برابر باد و ایمنـی در مقابـل حریـق نیـز
باشند. استفاده از شیشههای معمول، یـا بـا مشخـصات حرارتـی برتـر )کـمگـسیل، ..(.، بـه صـورت
چندجداره و یا با دو قاب موازی برای این سطوح، بهویژه در مورد پنجرهها، توصیه میشود.
قابهای این جدارها باید از جنس مناسب، مانند چوب، پلیمرهای مرغوب و یا فلـز، بـا حـداقل
پلهای حرارتی، باشد. در صورت مناسب نبودن درزبندی دور قابهـا، بایـد بـا اسـتفاده از نوارهـای
انعطافپذیر از نشت هوا جلوگیری شود. قبل از انجام عملیات درزبندی، باید اطمینان حاصـل شـود
که دریچههای مخصوص ورود هوای تازه، به تعداد و اندازه مناسب، در تمامی فضاهای اصلی وجـود
دارد، و اقدامات درزبندی شرایط بهداشت فضاهای داخل ساختمان را تحتالشعاع قرار نمیدهد.
در مورد پنجرههای کشویی ساده، که فاقد یراقآلات مخصوص درزبندی هستند، امکـان بهبـود
درزبندی منتفی است. استفاده از این نـوع بازشـوها در سـاختمانهـای واقـع در منـاطق بـادخیز و
همچنین در ساختمانهای بلند بههیچ وجه توصیه نمیشود.
مقدار سطوح نورگذر از نظر انتقال حرارت در ساختمان بـسیار مـؤثر اسـت. بـه علـت مقاومـت
حرارتی اندک سطوح نورگذر نسبت به دیگر اجزای پوستۀ خارجی، هر قـدر مقـدار سـطوح نورگـذر
نسبت به سطح پوستۀ خارجی کمتر باشد، اتـلاف حـرارت از سـاختمان کـاهش خواهـد یافـت. در
3-19پوستۀ خارجی ساختمان
49

نتیجه، در نظر گرفتن مقدار کافی و مناسب سطوح نورگذر، ضمن تأمین نور مناسب بـرای فـضاهای
داخل، موجب کاهش انتقال حرارت به خارج خواهد شد.
البته در بین نماهای مختلف یک ساختمان، سطوح نورگـذر جنـوبی عملکـرد حرارتـی بهتـری
دارند و به جذب انرژی تابشی خورشید، برای تأمین بخشی از گرمای مورد نیاز در اوقات سرد کمک
میکنند. بهتر است در جبهههای نامطلوب و سرد ساختمان، مقدار سطوح نورگذر، به حداقل میـزان
مورد نیاز برای تأمین روشنایی طبیعی کاهش یابـد. مشخـصات حرارتـی برخـی از انـواع جـدارهای
نورگذر در پیوست 9آمده است.
5-3-3-19سایبانها
سایبانها برای کنترل میزان تابش آفتاب به سطوح نورگـذر سـاختمان بـه کـار مـیرونـد. در همـه
مناطق اقلیمی لزوماً به سایبان نیاز نیست. برای معلوم ساختن این نیاز، باید اقلـیم منطقـه بـهطـور
دقیق مطالعه شود. زاویۀ سایبان افقی یا عمودی 1باید با توجه به اوقات گـرم سـال و زوایـای تـابش
خورشید در این اوقات تعیین شود. به این ترتیب، در اوقات گرم تمامی سطح پنجـره در سـایه قـرار
میگیرد و سایبان مانع از ورود تابش مستقیم خورشـید بـه داخـل و افـزایش دمـا و ایجـاد شـرایط
نامطلوب حرارتی در فضای داخل میشود.
ابعاد سایبان باید به انـدازهای باشـد کـه، در اوقـات گـرم سـال، از تـابش خورشـید بـه داخـل
جلوگیری کند و در اوقات سرد، بـرای اسـتفاده از گرمـای تابـشی خورشـید، امکـان ورود تشعـشع
خورشید را به داخل فراهم کند.
در پیوست 10این مبحث، زوایای مناسب برای سایهبان پنجرهها، برای 216شهر کـشور، ارائـه
شده است. در جدولهای مندرج در این پیوست، برای هر شهر، زاویۀ سایهبان افقی و زاویۀ سایهبـان
عمودی، برای حالتهای مختلف جهتگیری پنجره، تعیـین شـده اسـت. بـا اسـتخراج ایـن زوایـا و
آگاهی از ابعاد پنجره، عمق سایهبانهای افقی و عمودی مشخص میگردد.
6-3-3-19اینرسی حرارتی
برخی عناصر ساختمان، مانند کف، سقف یا دیوارها، که دارای اینرسی حرارتی یـا ظرفیـت حرارتـی
زیاد )جرم زیاد( هستند، توانایی ذخیرهسازی حرارت را دارند. گرما یا سرمای موجود در فضا بـر اثـر
وجود ظرفیت حرارتی، به آن عناصر منتقل میگردد و در ساعاتی که گرما یا سرما مورد نیـاز اسـت
به محیط بازگردانده میشود. در نتیجه، به کمک ظرفیت حرارتی عناصر ساختمان، از نوسان شـدید
.1با توجه به این نکته که در اکثر متون فنی واژة »عمودی« به جای واژة »قائم« به کار رفته است، در این مبحث نیز از
واژة »عمودی« استفاده شده است.
مبحث نوزدهم
50

دما در فضای داخل کاسته میشود. میزان نیاز به عناصر حرارتی با ظرفیت حرارت زیاد بـستگی بـه
نوع استفاده از فضا دارد. در فضاهایی که در طول شبانهروز بهطور مداوم از آنهـا اسـتفاده مـیشـود
اینرسی حرارتی زیاد مطلوب است و عایقکاری حرارتی در سمت خارجی پوستۀ سـاختمان توصـیه
میگردد. اما در فضاهای با استفادة منقطع در طول شبانهروز، اینرسی حرارتـی بهتـر اسـت تـا حـد
ممکن کم باشد و عایقکاری حرارتی در سـمت داخلـی پوسـتۀ سـاختمان صـورت گیـرد. جزییـات
مربوط به محاسبه اینرسی حرارتی در پیوست 1آمده است.
7-3-3-19تهویه طبیعی
فراهم ساختن امکان تهویۀ طبیعی در ساختمانها موجب تـأمین بهتـر آسـایش حرارتـی و کـاهش
مصرف انرژی سیستمهای مکانیکی میشود. این موضوع، بهخصوص در اقلیمهای مرطـوب، اهمیـت
زیادی دارد.
در طراحی ساختمان در اقلیمهای مرطوب، توصیه میشود که بـا تعبیـۀ بازشـوهـای روبـهرو و
مسدود نکردن مسیر جریان هوا با عناصر داخلی، امکان ایجاد کوران در فضاها فراهم شود. در اقلـیم
گرم و مرطوب، بهتر است با تمهیداتی، مانند ایجـاد سـایه، دمـای هـوا، پـیش از ورود بـه فـضاهای
داخلی ساختمان، کاهش یابد.
در اقلیم گرم و خشک، در اوقات گرم، تهویۀ طبیعی شبانۀ ساختمان موجب خنکسـازی تـوده
مصالح میشود. در طول روز نیز، تهویۀ فضاهای داخلی، با هوای خنکشـده از طریـق سیـستمهـای
ساده تبخیری، بخش قابل توجهی از نیازهای سرمایی ساختمان را تأمین میکند.ر
4-19تأسیسات مکانیکی
51
4-19تأسیسات مکانیکی

علاوه بر رعایت احکام مبحث چهاردهم مقررات ملی ساختمان، برای صرفهجویی در مـصرف انـرژی
در تأسیسات مکانیکی، الزامات مندرج در این فصل نیز باید در همۀ گونههای کاربری سـاختمانهـا
)مطابق پیوست (4رعایت شود.
1-4-19مقررات کلی
در این بخش ملاحظات و تدابیر کلی، برای کاهش نیاز انرژی تأسیسات مکانیکی ساختمانها، بیـان
شده است.
الف( به کارگیری سیستمها و تجهیزات فعال، یا غیرفعال که از منابع انرژی تجدیدپذیر، مانند
خورشید و زمینگرمایی، بهره میبرند، بهخصوص در ساختمانهـای بـا زیربنـای بـیش از
2000متر مربع، توصیه میشود.
ب( تجهیزات تـأمین نیازهـای سـرمایی و گرمـایی، تهویـه و آب گـرم مـصرفی، ماننـد انـواع
بخاریها، کولرها، پمپهای حرارتی، پمپها، آبگرمگنها، دمندههـا )فـنهـا(، و اجـزای
مختلف موتورخانهها، باید دارای برچسب انرژی باشند.
ج( فضاهای کنترلشده ساختمان نباید به طور مستقیم با فضاهای کنتـرلنـشده یـا فـضای
خارج در ارتباط باشند و باید، به شکل مناسبی، با استفاده از در، جداکننده و مانند آنهـا،
از این فضاها جدا شوند. در فضاهای کنترلشده پرتردد، لازم است در به صورت خودکـار
بسته شود.
د( در هتلها، بیمارستانها، ادارات، مجتمعهای تجاری و ساختمانهای بـا کـاربری مـشابه،
لازم است سیستمی برای توقـف خودکـار سـرمایش و گرمـایش، در صـورت بـاز مانـدن
طولانیمدت بازشوهای خـارجی، پـیشبینـی شـود. در ایـن نـوع سـاختمانهـا، کـاربرد
سیستمهای هوشمند توصیه میشود.
مبحث نوزدهم
52

ه( در واحدهای مستقل ساختمانی که گرمایش، سرمایش یا آب گرم مـصرفی آنهـا بـا یـک
سیستم مشترک تأمین میشود، توصیه مـیشـود کـه بـرای هـر یـک از واحـدها کنتـور
اندازهگیری مصرف انرژی نصب گردد، تا اثر تدابیر به کار برده شده برای کـاهش مـصرف
انرژی در هر واحد، جداگانه محاسبه و عاید همان واحد گردد.
و( در ساختمانهـای گـروه یـک، چنانچـه نیـاز انـرژی بخـشی از سـاختمان، یـا بخـشی از
سیستمهای آن، زیاد باشد، نصب کنتور اندازهگیری جداگانه برای آن الزامی است.
ز( دمای هوای داخل فضاها، در محل حضور افراد، بایـد در اوقـات سـرد سـال حـداکثر 20
درجۀ سلسیوس و در اوقات گرم سال حداقل 28درجۀ سلسیوس تنظیم شود. در مناطق
مرطوب، دمای هوای فضاها در اوقات گرم سال باید بسته به مورد تعیین شود، و در هـیچ
حالتی نباید کمتر از 25درجۀ سلسیوس باشد. برای فضاهای دارای شرایط خاص، رعایت
مقادیر فوق لازم نیست و دماهای تنظیم گرمایش و سرمایش آنها را باید بـسته بـه مـورد
تعیین کرد.
تبصره: در مورد کولرهای آبی نیاز به رعایت مقررات دمای مبنا نیست.
ح( در ساختمانهایی، مانند ساختمانهـای صـنعتی، کـه کنتـرل دمـای کـل هـوای داخـل
ضرورت ندارد، نیازهای آسایش حرارتی باید به صورت موضعی تأمین گردد.
2-4-19تأسیسات سرمایش و گرمایش
1-2-4-19تأمین سرمایش و گرمایش

سرمایش و گرمایش ساختمان ممکن است به دو صورت مرکزی یا مستقل تأمین شود. موتورخانهها
و پکیجها از سیستمهای مرکزی به شمار میروند. بخاریها و کولرهای پنجرهای از نوع سیستمهـای
مستقل است. در هر حال، ظرفیت و مشخـصات فنـی تجهیـزات بایـد براسـاس محاسـبات بارهـای
گرمایشی و سرمایشی تعیین شود و تا حد امکان از به کارگیری تجهیزاتی با ظرفیـت بـالاتر از نیـاز
خودداری گردد.
الزامات هر یک از سیـستمهـای مرکـزی و مـستقل، بـه ترتیـب، در بنـدهای 1-1-2-4-19و